اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤٤٣ - دو نكته در كلام مرحوم آخوند

عنوان تعبد عقلايى معتبر باشد. و حق اين است كه أصالة الحقيقه به عنوان شعبه‌اى از أصالة الظهور مطرح است و منحصر به جايى است كه لفظ ظهور در معناى حقيقى داشته باشد و آن در صورتى است كه بدانيم متكلّم اعتماد بر قرينه نكرده است. بنابراين كلام مرحوم آخوند كه مى‌فرمايد: «امر واقع بعد از نهى يا بعد از توهم نهى، هم ظهور در معناى حقيقى‌اش را از دست مى‌دهد و هم ظهور در معناى مجازى پيدا نمى‌كند» مستند به همين مبناست ولى فرق ما نحن فيه- يعنى امر واقع بعد از نهى يا بعد از توهم نهى- با مثال «رأيت أسداً و ذئباً يرمي» در دو جهت است: ١- آن مثال به عنوان قرينه لفظيه مطرح بود ولى ما نحن فيه به عنوان قرينه حاليه مطرح است. حتى در وقوع پشت سر نهى هم اين‌طور نيست كه در خود جمله، قرينه لفظيّه وجود داشته باشد بلكه اين سابقه‌اش سابقه خارجيه است، يعنى ما از خارج مى‌دانيم كه اين شى‌ء قبلًا منهى عنه بوده است. لذا قرينه در اينجا قرينه حاليه است و به تعبير ديگر: قرينه‌اى است كه مربوط به موقعيت امر است نه قرينه لفظيه‌اى كه در مقام امر آورده شده باشد. ٢- قرينه در «رأيت أسداً و ذئباً يرمي» علاوه بر اينكه قرينه لفظيّه است، قرينه شخصيّه نيز مى‌باشد، ولى در ما نحن فيه، قرينه عامّه مطرح است، يعنى هرجا امرى بعد از نهى يا بعد از توهم نهى قرار گيرد. ولى اين خصوصيات، فرقى در مسئله ايجاد نمى‌كند بعد از اينكه همه اين‌ها صلاحيت براى قرينيت دارند.

دو نكته در كلام مرحوم آخوند

اكنون كه از توضيح كلام مرحوم آخوند فارغ شديم، لازم است دو نكته را كه در كلام مرحوم آخوند مطرح شده مورد دقّت قرار دهيم: نكته اوّل: عبارت مرحوم آخوند در بيان مختار ايشان، بر يك فرض مسئله دلالت مى‌كند و آن «امر واقع بعد از نهى» است ولى ايشان اين مسئله را به عنوان مثال مطرح‌