اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤٤ - كلام مرحوم محقق اصفهانى

نقشى ندارد بلكه ما بر همين عنوان «القول المخصوص» تكيه كرده و اشكال را جواب مى‌دهيم و روى همين عنوان، معناى اشتقاقى درست مى‌كنيم. محقق اصفهانى رحمه الله مى‌فرمايد: ما به اين مستشكل كه مى‌گويد: «هيئت افْعَلْ داراى معناى اشتقاقى نيست» مى‌گوييم: منظور شما از اين حرف چيست؟ دو احتمال وجود دارد كه هر دو احتمال داراى جواب است، در نتيجه، اساسى براى اشكال باقى نمى‌ماند: احتمال اوّل: كسى كه مى‌گويد: «هيئت افْعَلْ يا القول المخصوص داراى معناى اشتقاقى نيست» هدفش اين باشد كه «القول المخصوص» معنايى ندارد كه بخواهد حدثى باشد. به‌عبارت ديگر: اشتقاقى و غير اشتقاقى بودن، از شئون معناست، و اگر جايى معنايى وجود نداشته باشد و سالبه به انتفاء موضوع باشد، چگونه مى‌توانيم اشتقاقى بودن و غير اشتقاقى بودن را مطرح كنيم. و در اينجا امر براى قول مخصوص وضع شده، براى هيئت افعل و مشابه آن وضع شده و معناى امر، در حقيقت، از مقوله لفظ است و اگر از مقوله لفظ شد، معنايى براى آن نخواهد بود، در نتيجه اشتقاقى بودن در مورد آن تصوّر نمى‌شود. محقق اصفهانى رحمه الله مى‌گويد: اگر مستشكل بخواهد چنين چيزى بگويد، جوابش روشن است، زيرا كلمه امر- به حسب معناى اصطلاحى- اگرچه عبارت از قول مخصوص است ولى در ارتباط با داشتن و نداشتن معنا، مقامش پائين‌تر از خود كلمه لفظ و قول و كلام نيست. و ما وقتى اين‌گونه كلمات را ملاحظه كنيم مى‌بينيم براى آنها معنا وجود دارد، خود كلمه لفظ، هم داراى لفظ و هم داراى معناست. شما وقتى به كتاب لغت مراجعه كنيد مى‌بينيد براى كلمه «لفظ» هم معنا ذكر كرده‌اند. و ما در توضيح كلام محقق اصفهانى رحمه الله مى‌گوييم: شما وقتى قضيّه «زيدٌ لفظٌ» را تشكيل مى‌داديد، چه چيزى را بر «زيد» حمل‌