اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٣٤٣ - جواب اوّل

پاسخ اشكال مرحوم بروجردى‌ پاسخ اين اشكال متوقف بر بيان مقدّمه‌اى است كه خود مرحوم بروجردى در كتاب الصلاة مطرح كرده و ما آن را در نهاية التقرير [١] ذكر كرده‌ايم. ايشان مى‌فرمايد: با كمال اهميتى كه قصد قربت در عبادات دارد و حتى محور عباديت به‌حساب مى‌آيد ولى در هيچ آيه يا روايتى مطرح نشده است، در حالى كه اهميت قصد قربت اقتضاء مى‌كرده كه در آيه يا روايتى مطرح شود. آنچه در روايات مطرح شده، تنها چيزهايى است كه مانعيت از قصد قربت دارد، و به عبارت ديگر: چيزهايى كه تضاد با قصد قربت دارد. مثل اينكه نماز ريائى باشد كه باطل است، اگرچه يكى از اجزاء مستحبى آن توأم با ريا باشد. خداوند در حديث قدسى فرموده است: «أنا خير شريك» [٢] من شريك خوبى هستم، اگر كسى عملى را براى من و غير من انجام دهد، من همه عمل را در اختيار غير مى‌گذارم. [٣] حال ما به مرحوم بروجردى مى‌گوييم: با توجه به اينكه بالاترين ضدّ عبادت، مسأله ريا بوده و آنچه محقِّق ريا مى‌باشد عبارت از صورت نماز است نه حقيقت آن، يعنى اگر كسى بايستد و بدون قصد نماز، تمامى افعال نماز را انجام دهد، ريا حاصل مى‌شود. چشم مردم ظاهر را مى‌بيند، و نمى‌دانند در قلب انسان چه مى‌گذرد. بنابراين محقِّق ريا، عبارت از ظاهر صلاة است.

در اين صورت ما نمى‌توانيم نتيجه بگيريم كه اگر كسى صلاة را به قصد عنوان صلاة انجام داد، رياكار بوده و نمازش ريائى باشد، زيرا ريا احتياج به قصد عنوان صلاة ندارد، ريا روى همان اعمال ظاهرى صلاة متكى است. كسى كه كنار انسان است ممكن‌

[١]- نهاية التقرير، تقريرات بحث صلاة مرحوم آيت‌اللَّه بروجردى است كه توسط استاد معظم «دام ظلّه» تقرير شده است.

[٢]- وسائل الشيعة، ج ١ (باب ١٢ من أبواب مقدّمة العبادات، ح ٧).

[٣]- نهاية التقرير، ج ١، ص ٣٠١ و ٣٠٢