اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٨٢ - بحث اوّل تقسيم واجب به تعبدى و توصّلى

٢- آيا قصد قربت مى‌تواند در رديف ساير اجزاء و شرايط در مأمور به قرار گيرد؟ [١] ولى به حسب ظاهر، وجهى براى اين معنا به‌نظر نمى‌رسد، زيرا ساير مباحث مطرح شده در بحث تعبدى و توصّلى نيز داراى اهميت بوده و بايد مورد بحث قرار گيرند و اين‌گونه نيست كه مسأله شك در تعبديت و توصليت- كه عنوان بحث مرحوم آخوند است- اهميت بيشترى نسبت به ساير مباحث داشته باشد.

بحث اوّل: تقسيم واجب به تعبدى و توصّلى‌

آنچه در كلمات اصوليين ملاحظه مى‌شود اين است كه در ارتباط با اين تقسيم، دو نكته وجود دارد: نكته اوّل: اين تقسيم- به حسب ظاهر كلمات فقهاء- تقسيمى ثُنائى است و شقّ سوم براى آن وجود ندارد. نكته دوم: اين دو عنوان، مقابل هم قرار گرفته‌اند كه از يكى از آنها به واجب تعبّدى و از ديگرى به واجب توصّلى تعبير مى‌شود. به عنوان مقدمه بايد مطلبى را مطرح كنيم تا با توجه به آن مطلب، معلوم گردد كه جمع بين اين دو نكته در عبارات اصوليين، صحيح نيست يعنى ما نمى‌توانيم از طرفى تقسيم را ثُنائى بدانيم و از سويى عنوان طرفين را به‌صورت تعبّدى و توصّلى مطرح كنيم، بلكه از يكى از اين دو نكته بايد صرف‌نظر كرد. يا بايد تقسيم را «ثلاثى» بنماييم‌ [٢] و يا به‌جاى عنوان «تعبّدى» عنوان ديگرى قرار دهيم. آن مطلب- كه به‌عنوان مقدّمه است- اين است كه: به حسب ظاهر و به حسب دلالت لغت، كلمه تعبّد، در رابطه با عبادت است.

[١]- كفاية الاصول، ج ١، ص ١٠٧- ١٠٩

[٢]- كه بعداً مطرح خواهيم كرد.