اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٤٦ - راه دوم براى اثبات دلالت هيئت افْعَلْ بر وجوب

اقامه مى‌كند، مى‌فرمايد: ما وقتى موارد استعمال هيئت افْعَلْ را در كتاب و سنّت ملاحظه كرديم، به اين نكته برخورد كرديم كه هيئت افْعَلْ، آن‌قدر در استحباب استعمال شده است كه در استحباب به صورت يك مجار مشهور- در مقابل وجوب- مطرح است‌ [١] و در مجاز مشهور، دو قول وجود دارد: ١- مجاز مشهور- به جهت اتكائش به شهرت- بر حقيقت، رجحان دارد و در دوران بين اين دو، بايد بر معناى مجازى حمل كنيم. ٢- مجاز مشهور، به اين حدّ نمى‌رسد كه رجحان بر حقيقت داشته باشد ولى به اين حدّ مى‌رسد كه موجب توقّف انسان بشود. يعنى در دوران امر بين معناى حقيقى و مجاز مشهور، بايد توقف كرد و لفظ، بر هيچ‌كدام حمل نمى‌شود. آيا اين ادّعاى صاحب معالم رحمه الله با انصرافى كه قائل به انصراف ادّعا مى‌كند، تعارض ندارد؟ مدّعى انصراف، ادّعاى كثرت استعمال در وجوب مى‌كند ولى صاحب معالم رحمه الله- با وجود اينكه خودش حقيقت در وجوب را از راه‌هاى ديگر استظهار كرده است- ادّعاى كثرت استعمال در ندب مى‌نمايد، به‌طورى‌كه مسأله ندب، به عنوان مجاز مشهور مطرح مى‌شود. و نتيجه هر دو قول در مجاز مشهور اين است كه معناى حقيقى، تعيّن ندارد، بلكه يا بايد حمل بر مجاز مشهور شود يا لااقل توقّف شود. اشكال مرحوم آخوند به صاحب معالم رحمه الله‌ مرحوم آخوند در اشكال به اين كلام صاحب معالم رحمه الله مى‌فرمايد: در مجاز مشهور، نكته‌اى دخالت دارد كه گويا صاحب معالم رحمه الله از آن غفلت نموده است و آن نكته اين است كه كثرت استعمال لفظ در معناى مجازى در صورتى موجب تحقق مجاز مشهور مى‌شود كه همراه با قرينه منفصله باشد. اگر شما هزار بار «رأيت‌

[١]- معالم الدين، ص ٥٣