اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٣ - كلام مرحوم آخوند

لا يُبصرون بِها) [١] و «عين جاريه» به «عيون» جمع بسته مى‌شود و «عين» به‌معناى «شخصيت» به «أعيان» جمع بسته مى‌شود. مثلًا «أعيان الشيعة، مرحوم سيد محسن عاملى» نام كتابى است كه در ارتباط با زندگى شخصيت‌هاى شيعه بحث كرده است. اين اختلاف در جمع، ضربه‌اى به اشتراك لفظى نمى‌زند. ولى مفرد در همه آنها «عين» است چه از نظر ماده و چه از نظر هيئت. امّا اگر در يكى از اين معانى، مادّه يا هيئت «عين» تغيير پيدا كند و مثلًا در موردى به‌صورت «عَيَن» استعمال شود- يعنى سكون حرف دوم آن تبديل به فتحه شود- ديگر نمى‌توان ادّعاى اشتراك لفظى كرد. حال مى‌آييم در ما نحن فيه و به مرحوم آخوند و صاحب فصول رحمه الله و ساير كسانى كه قائل به اشتراك لفظى هستند مى‌گوييم: امرى كه براى معناى «شى‌ء»- به گفته مرحوم آخوند- و معناى «شأن»- به گفته صاحب فصول رحمه الله- وضع شده، لفظش چيست؟ مى‌گويند: لفظ آن «أمر» با همين مادّه و همين هيئت است. به‌طورى كه اگر كوچك‌ترين تغييرى در مادّه يا هيئت آن پيش آيد، ديگر چنين معنايى را نخواهد داشت.

همان گونه كه در كلام مرحوم بروجردى ملاحظه شد كه ايشان معناى «امر»- به كسر همزه- را چيز ديگرى دانست. بنابراين، كسى كه مى‌گويد: «أمر براى معناى شى‌ء وضع شده است» لفظ موضوع آن عبارت از «أمر» با ماده معين و هيئت معين است و «أمر» به‌معناى «شى‌ء» هم قابل اشتقاق نيست، زيرا «شى‌ء» داراى معناى حدثى نيست. «أمر» به‌معناى «شى‌ء» مثل لفظ «انسان» براى معناى خودش و مثل لفظ «شى‌ء» براى معناى خودش مى‌باشد. در لفظ «شى‌ء» براى معناى «شى‌ء» هم مادّه معين دخالت دارد و هم هيئت معيّن، درحالى‌كه «شى‌ء» قابل تصريف و اشتقاق هم نيست. در نتيجه ما وقتى در ارتباط با لفظ موضوع نسبت به معانى غير حدثيه بررسى كنيم مى‌بينيم لفظ «امر» مثل لفظ «زيد» داراى مادّه معين و هيئت معين است به‌گونه‌اى كه‌

[١]- الأعراف: ١٧٩