اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٢ - كلام مرحوم آخوند
اشكال دوم: اين اشكال، هم بر مرحوم آخوند و هم بر صاحب فصول رحمه الله و هم بر ساير كسانى كه در باب امر قائل به اشتراك لفظى هستند وارد است. اشكال اين است كه معانى امر از سنخ واحد نيستند، يك معناى آن «طلب» است كه معنايى اشتقاقى و حدثى است، معناى ديگر آن، به فرموده مرحوم آخوند، عبارت از «شىء» و به فرموده صاحب فصول رحمه الله عبارت از «شأن» و بنابه گفته ديگران عبارت از معانى متعددى چون شأن و حادثه و فعل و فعل عجيب و غرض و ... مىباشد. همه اين معانى، غير اشتقاقى مىباشند و جمع آنها بر «امور» مىآيد، بهخلاف «امر» بهمعناى «طلب» كه بر «أوامر» جمع بسته مىشود و استعمال كلمه «امور» و «أوامر» بهجاى يكديگر، صحيح نيست. نكتهاى را كه در باب مشترك لفظى بايد توجه داشت اين است كه در مشترك لفظى، مغايرتْ فقط در ارتباط با معناست، خواه تغاير به نحو تضادّ باشد يا به غير نحو تضادّ، ولى در جانب لفظ، مغايرتى وجود ندارد. شما كه مىگوييد: «عين براى هفتاد و دو معنا وضع شده است» اگر بخواهيد در مورد آن توضيح دهيد بايد بگوييد، كلمه عين، با مادّه مخصوص و هيئت مخصوص، مثل كلمه «انسان» است. «انسان»، از نظر لفظ موضوع، هم مادّه معين در آن نقش دارد و هم هيئت معيّن. در اعلام شخصى نيز همينطور است. كلمه «زيد» كه براى مولود خارجى وضع شده است، هم مادّه معين و هم هيئت معين در وضع اين لفظ براى آن مولود خارجى دخالت دارد. بنابراين در باب مشترك لفظى اگر گفتيم: «فلان لفظ، مشترك بين دو معنا يا بيشتر از دو معناست» معنايش اين است كه اين لفظ با تمام خصوصيات و ويژگيهايى كه در ارتباط با مادّه و هيئت دارد، دو مرتبه وضع شده است. در معناى دوم، حروف آن و يا حتى حركات حروف آنهم تغيير نكرده است. البته اين در ارتباط با مفرد آن مىباشد ولى در ارتباط با جمعش اينگونه نيست. مثلًا در مورد «عين» كه مشترك لفظى است مىبينيم به حسب معانى مختلفه، بهصورتهاى گوناگون جمع بسته مىشود، «عين باكيه» به «أعين» جمع بسته مىشود، مثل: (و لَهم أعين