اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢١ - كلام مرحوم آخوند

باشد كه «امر به معناى طلب‌هايى است كه در ارتباط با فعل غير است. فرقى نمى‌كند كه شما بگوييد: طَلَب المولى‌ من عبده كذا يا بگوييد: أمَرَ المولى عبده بكذا ولى در جاهايى كه مربوط به فعل خود انسان است، مثل: طالب علم، طالب شهادت، طالب زيادت و ... معمولًا كلمه «امر» به‌كارنمى‌رود. بررسى كلام مرحوم آخوند بر كلام مرحوم آخوند اشكالاتى وارد است: اشكال اوّل: مرحوم آخوند فرمود: امر داراى دو معناست: طلب في الجملة و شى‌ء. ايشان قيد «فى‌الجمله» را در مورد «شى‌ء» ذكر نمى‌كند بنابراين مقتضاى كلام ايشان اين است كه ما هرجا بتوانيم كلمه «شى‌ء» را به كار بريم مى‌توانيم به‌جاى آن كلمه «امر» را به كار بريم. به‌عبارت ديگر: اگر «امر» به‌معناى «شى‌ء» باشد بايد بگوييم:

«امر» هم يكى از الفاظ عامّه است و دايره آن همانند «شى‌ء» وسيع است. بنابراين هرجا بتوانيم كلمه «شى‌ء» را اطلاق كنيم بايد كلمه «امر» هم قابل اطلاق باشد. البته اين بدان معنا نيست كه هرجا كلمه «امر» را استعمال كرديم بايد به‌معناى «شى‌ء» باشد بلكه برعكس است يعنى هرجا بتوانيم كلمه «شى‌ء» را اطلاق كنيم بايد بتوانيم كلمه «امر» را هم اطلاق كنيم، زيرا «شى‌ء» يكى از معانى «امر» است.

درحالى‌كه ما مى‌بينيم مسئله به اين صورت نيست. بعضى جاها ما كلمه «شى‌ء» را مى‌توانيم به كار ببريم ولى به كار بردن «أمر» به‌جاى «شى‌ء» غير مأنوس است، مثلًا اگر شما گفتيد: «ساختمان اين مدرسه چيز عجيبى است» اين استعمال شما صحيح است ولى اگر كلمه چيز (/ شى‌ء) را برداشتيد و به‌جاى آن كلمه «امر» را گذاشتيد، غير مأنوس است و عرف، چنين استعمالى را نمى‌پسندد. بنابراين بر مرحوم آخوند لازم بود كه قيد «فى‌الجمله» را دنبال «شى‌ء» هم ذكر كند. البته اين اشكال، خيلى مهم نيست.