اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٠١ - ٤- آيا سعادت و شقاوت، ذاتى انسان است؟

شود و از نظر عقلاى مادّى، به چنين كسى سعيد گفته مى‌شود. در محيط شرع، سعيد به كسى اطلاق مى‌شود كه توانسته باشد براى عالم آخرت، زاد و توشه‌اى تهيه كرده و راهى به سوى بهشت داشته باشد. و شقى‌ نزد عقلاى مادى كسى است كه نتوانسته خواسته‌ها و اهداف مادى خود را تأمين كند. و نزد شرع، كسى است كه نتوانسته براى خود، راهى به بهشت فراهم كند، بلكه مسيرى انتخاب كرده كه به دوزخ، منتهى مى‌شود.

قرآن كريم مى‌فرمايد: (يوم يَأتِ لا تَكَلّمُ نفسٌ إلّا بإذنه فمنهم شقىّ و سعيد فأمّا الذين شَقُوا ففى النار لهم فيها زفير و شهيق ... و أمّا الّذين سُعِدُوا ففى الجنة ...) [١].

٤- آيا سعادت و شقاوت، ذاتى انسان است؟

با توجه به معناى سعادت و شقاوت، آيا سعادت و شقاوت، مربوط به ماهيت انسان است يا مربوط به لوازم ماهيت انسان است يا از اجزاى ماهيت انسان است؟ يا اينكه سعادت و شقاوت، از آثار وجودى انسان مى‌باشد و انسان در اصل وجودش نيازمند به علت است چه رسد به آثار وجودى و امورى كه به تبعيّت از وجود انسان، حاصل مى‌شود؟ اگر كسى بگويد: «سعادت و شقاوت، لازم ماهيت انسان است»، جواب مى‌دهيم:

لازم ماهيت، داراى دو خصوصيت زير است: اوّلًا: وقتى انسان، ماهيت را تصوّر كند، به تصوّر لازم آن، انتقال پيدا كند. ثانياً: اگر چيزى لازم ماهيت شد و آن ماهيت، اصلًا در عالم، وجود پيدا نكرد، آن لازم، بر اين ماهيت ثابت است. وقتى گفته مى‌شود: «زوجيّت، لازمه ماهيت اربعه است»، اربعه، ملزوم زوجيت است و اگر در عالم، اربعه‌اى وجود پيدا نكند، باز هم زوجيت، لازمه آن مى‌باشد. بنابراين، لازم ماهيت، ربطى به وجود ماهيت ندارد. خواه ملزوم، وجود خارجى يا ذهنى پيدا كند يا نكند، آن لازم، لازمه ماهيت ملزوم است.

[١]- هود: ١٠٥ و ١٠٦ و ١٠٨