اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ١١٣ - كلام مرحوم آخوند

در جاى ديگر مى‌فرمايد: (إنّ هو إلّا وحىٌ يوحى‌ ... ثُمّ دنى فتدلّى فَكانَ قابَ قوسين أو أدنى)، [١] كه اين آيات شايد مفصّل‌ترين آياتى باشد كه در ارتباط با حقيقت وحى وارد شده ولى فهم آن، در نهايت دشوارى است. در آيه (إن هو إلّا وحىٌ يوحى‌) مرجع ضمير «هو»، ظاهراً رسول اكرم صلى الله عليه و آله است. آيا در اين آيه، مبالغه‌اى به‌كاررفته‌است؟ بعيد است كه در تعبيرات قرآنى كه در ارتباط با اساس نبوت است، تعبيراتى مجازى چون «زيد عدل» داشته باشيم. [٢]

نقد و بررسى اقوال چهارگانه در ارتباط با صفت تكلّم‌

آنچه به‌نظر مى‌رسد همين نظريه امام خمينى رحمه الله است، زيرا ما از عنوان «كلام اللَّه» به صفت «متكلّم» رسيديم. بنابراين نمى‌توانيم «متكلّم» را به‌گونه‌اى معنا كنيم كه با خود «كلام اللَّه» قابل جمع نباشد. براى نقد و بررسى كلام اشاعره و معتزله، ما بايد ابتدا محل نزاع بين اين دو گروه را مشخص كنيم، زيرا وقتى در كلام مرحوم آخوند دقت كنيم مى‌بينيم مثل اينكه ايشان محلّ نزاع را به‌گونه ديگرى مطرح كرده و به نتايجى رسيده است كه با دقّت درمى‌يابيم مسئله به اين صورت نيست.

كلام مرحوم آخوند

ايشان در ارتباط با طلب و اراده مى‌فرمايد: حق اين است كه طلب و اراده دو لفظى هستند كه بر معناى واحدى وضع شده‌اند. اين وحدت معنا، در همه مراتب، تحقق دارد يعنى هم در عالَم مفهوم، معنايشان واحد است و هم در وجود حقيقى و هم در وجود انشائى.

[١]- النجم: ٤- ٩

[٢]- رساله طلب و اراده امام خمينى، بحث «تكلّم».