ترجمه من لا يحضره الفقيه شيخ صدوق - غفاري، علي اکبر؛ غفاري، محمد جواد؛ بلاغي، صدر - الصفحة ٦ - باب در بيان چگونگى و احكام نماز بيمار، و مدهوش و بىخبر، و ناتوان و شخصى كه بيمارى شكم داشته باشد، و پير كهن سال، و مانند ايشان

اگر نتواند ايستاده بخواند نشسته نماز مى‌كند، و اگر باز هم نتواند بر پهلوى راست دراز كشيده و نماز ميخواند، و اگر باز هم نتواند بر پهلوى چپ نماز مى‌گزارد، و اگر باين نحو هم نتوانست به پشت روى زمين ميخوابد و ايماء و اشاره مى‌كند، و روى خود را بسوى قبله ميگرداند، و سجودش را پائين‌تر و پست‌تر از ركوع خود ميكند.

شرح: «يعنى در ايماء ركوع سر را كمتر از ايماء سجود خم مى‌كند.» و جايز است كه بيمار نماز واجب را بر پشت چهار پا بجا آورد بدين نحو كه روى او را بسوى قبله گردانند و كافى است سوره حمد را بخواند، و در نماز واجب پيشانى خود را بر هر چيز كه بتواند و ممكن باشد گذارد، و در نماز سنّت و نافله فقط ايماء ميكند.

شرح: «يعنى پيشانى گذاشتن لازم نيست، و در حديث حلبى گذشت كه پيشانى گذاشتن مستحبّ است. و دور نيست مراد در اينجا چنين باشد كه ركوع را حتى المقدور درست بجا آورد، و در سجود نيز پيشانى خود را بر قسمت پيشين زين يا امثال آن بر هر چيز ممكن باشد گذارد، و اين ترتيب واجب باشد، ولى اگر نتواند پيشانى خود را بر چيزى گذارد، و ايماء و اشاره كند، در اين صورت پيشانى نهادن سنّت باشد، و اين معنى با توجّه به عبارت اظهر است. و اللَّه تعالى يعلم.»

١٠٣٨- أمير المؤمنين ٧ فرمود: روزى رسول خدا ٦ بر مردى از انصار كه بدنش از بيمارى باد آورده و متورّم شده بود وارد شد، آن‌