«أَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا» [١] و اميرمؤمنان در خطابى به بازرگانان مى‌فرمايد: «پيش از آغاز به تجارت، آداب و قوانين آن را بياموزيد (اين جمله را سه مرتبه تكرار كرد و سپس فرمود:) بدانيد كه ربا در ميان مردم به صورت مخفيانه و مرموز راه مى‌يابد». [٢]

ج. پرهيز از احتكار به معناى جمع‌آورى طعام و حبس وانبار كردن آن به انتظار افزايش قيمت؛ كارى كه در دنياى سرمايه‌دارى بسيار رايج است. [٣]

پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله درباره كسى كه مواد غذايى مردم را چهل روز حبس كند تا گران شود و آن‌گاه آن را بفروشد فرمود: «اگر تمام قيمت آن را صدقه بدهد، كفاره گناه احتكار نخواهد شد». [٤]

اميرمؤمنان در نامه خود به مالك اشتر مى‌فرمايد: «از احتكار جلوگيرى كن؛ چرا كه رسول اللَّه از آن منع فرمود ...، پس هر كس بعد از نهى تو اقدام به احتكار كند او را مجازات كن، بدون آنكه در مجازاتش از حدّ الهى خارج شوى»

(فامنَعْ من الاحتكار فإن رسول اللَّه صلى الله عليه و آله مَنَع منه ... فمن قارف حُكْرةً بعد نهيك ايّاه فنكِّل به وعاقبه في غير اسراف‌). [٥]

د. پرهيز از غشّ و تقلّب. از روشن‌ترين مثال‌هاى غشّ، مخلوط كردن شير با آب است به گونه‌اى كه خريدار متوجه آن نشود. در روايات اسلامى مى‌خوانيم: كسى كه در معاملات و فعاليت‌هاى اقتصادى خود اهل تقلّب و غش باشد مسلمان نيست

(ليس منّا من غشّ مسلماً)

. [٦] در مباحث آينده اين كتاب، فصل كسب‌هاى حرام، تفصيلًا از اين موضوع بحث خواهد شد.

ه. پرهيز از كنز. درباره اين موضوع نيز در همين جلد از همين كتاب، تفصيلًا بحث شده است.

و. پرهيز از كسب‌ها و شغل‌هاى حرام كه در مباحث آينده تحت عنوان مكاسب محرمه (/ كسب‌هاى حرام) خواهد آمد و در قرآن كريم تحت عنوان «اكل مال به باطل» از آن ياد شده است:

«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَاتَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ‌ ...». [٧] نظير خريد و فروش آلات لهو، قمار، توليد شراب، توليد مواد مخدر و توزيع آن و يا خريد و فروش سلاح‌هاى كشتار جمعى كه در عصر ما پديد آمده است و ....

ز. پرهيز از هرگونه فعاليتى كه ضرر ديگران را در پى دارد و مصالح جامعه را در معرض خطر قرار

[١]. بقره، آيه ٢٧٥.

[٢]. كافى، ج ٥، ص ١٥٠.

[٣]. ر. ك: مصباح الفقاهه، علامه خويى، ج ٣، ص ٨١٣ و كتاب البيع، امام خمينى، ج ٣، ص ٦٠١.

[٤]. وسائل الشيعه، ج ١٧، باب ٢٧ از ابواب آداب التجاره، ح ٦.

[٥]. نهج‌البلاغه، نامه ٥٣.

[٦]. من لايحضره الفقيه، ج ٣، ح ٣٩٨٦.

[٧]. نساء، آيه ٢٩.