، [١] از اين رو هنگامى كه امام صادق عليه السلام در هواى گرم و داغ به فعاليت اقتصادى مى‌پردازد و مورد پرسش قرار مى‌گيرد كه چرا در اين روز گرم خود را به رنج مى‌اندازيد، مى‌فرمايد:

«خرجتُ في طلب الرّزق لأستغنى عن مثلك‌

؛ براى طلب روزى تلاش مى‌كنم تا از وابستگى به تو و امثال تو بى‌نياز شوم». [٢]

شايد به همين ملاحظه، از تلاش اقتصادى تعبير به «عزّت» شده است. معلّى بن خنيس مى‌گويد:

«امام صادق عليه السلام مرا ديد كه دير به بازار (و مغازه‌ام) رفتم. فرمود:

«اغد الى عزّك‌

؛ صبح‌گاهان به عزتگاه خود برو». [٣]

قابل توجه اينكه آيه شريفه‌ «وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِّنْ قُوَّةٍ ...» هر چند در ارتباط با آمادگى‌هاى رزمى نازل شده؛ ولى يقيناً محدود به آن نيست: «به عقيده ما اگر اين دستور بزرگ اسلامى: «وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِّنْ قُوَّةٍ» به عنوان يك شعار همگانى در همه جا تبليغ شود و مسلمانان از كوچك و بزرگ، عالم و غير عالم، نويسنده و گوينده، سرباز و افسر، كشاورز و بازرگان، در زندگى خود آن را به كار بندند، براى جبران عقب‌ماندگى‌شان كافى است». [٤]

نكته جالب آن است كه در پايان همين آيه آمده:

«وَمَا تُنفِقُوا مِنْ شَىْ‌ءٍ فِى سَبِيلِ اللَّهِ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَأَنْتُمْ لَا تُظْلَمُونَ». [٥] ارتباط اين قسمت از آيه نيز با بحث ما بسيار قابل توجه است؛ گويا مى‌فرمايد: هر اندازه كه مسلمانان در مسير تقويت بنيه‌هاى علمى، دفاعى و اقتصادى جامعه هزينه كنند و انگيزه آن خدا و تقويت كشور اسلامى و دين حق باشد، نتيجه‌اش عايد خود مسلمانان خواهد شد و هرگز ضرر و زيانى نخواهند ديد.

خود اتكايى و عدم وابستگى به ديگران در اسلام بسيار تأكيد شده است و در روايات ما از آن به «قطع طمع از ديگران» و يا «قناعت و اكتفا به داشته‌ها» تعبير شده است؛ براى نمونه:

١. رسول خدا صلى الله عليه و آله به مردى كه از او خواست به وى سفارش مختصر و مفيدى نمايد، فرمود:

«عليك بالإياس ممّا في أيدي الناس وإيّاك والطّمع فانّه الفقر الحاضر

؛ بر تو باد به قطع اميد از آنچه در دست مردم است و از طمع بپرهيز، چرا كه طمع فقر آماده و حاضر است». [٦]

٢. همان حضرت فرمود:

«عليكم بالقناعة فإنّ القناعة مال لاينفد

؛ بر شما باد به قناعت، چرا كه قناعت سرمايه‌اى تمام نشدنى است». [٧]

٣. امام سجاد عليه السلام فرمود:

«رأيت الخير كلّه قد اجتمع فى قطع الطّمع عمّا في أيدى النّاس‌». [٨]

٤. امام على عليه السلام فرمود:

«ثمرة القناعة العزوف عن‌

[١]. كافى، ج ٢، ص ١٤٨، ح ١، از امام صادق عليه السلام.

[٢]. كافى، ج ٥، ص ٧٤، ح ٣.

[٣]. وسائل الشيعه، ج ١٢، ص ٣، ح ٢. شبيه همين تعبير از امام كاظم عليه السلام خطاب به يكى از يارانش به نام «مصادف» نقل شده است كه به او فرمود: «اغد الى عزّك- اعنى السوق-» (همان، ص ٤، ح ١٠).

[٤]. تفسير نمونه، ج ٧، ص ٢٢٣، ذيل تفسير آيه ٦٠ سوره انفال.

[٥]. انفال، آيه ٦٠.

[٦]. مستدرك حاكم، ج ٤، ص ٣٢٦.

[٧]. معجم الاوسط، ج ٧، ص ٨٤.

[٨]. كافى، ج ٢، ص ١٤٨، ح ٣.