تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤١٤
شده، و كلمه «بُروز» بهمعنى قرار گرفتن در چنين فضا و محلّ وسيعى است كه لازمه آن ظهور و آشكار شدن است، به همين دليل «بروز» غالباً بهمعنى ظهور مىآيد- دقّت كنيد.
در اينكه بروز انسانها در برابر خداوند در قيامت به چه معنى است، مفسّران بياناتى دارند.
بسيارى بهمعنى بيرون آمدن از قبرها دانستهاند. ولى اين احتمال وجود دارد كه «بروز» بهمعنى ظهور تمام وجود انسان و درون و برونش در آن صحنه است، همانگونه كه در آيه ١٦ سوره غافر مىخوانيم: يَوْمَ هُمْ بَارِزُونَ لَايَخْفَى عَلَى اللَّهِ مِنْهُمْ شَىْءٌ: «روزى كه همه آنها آشكار مىشوند و چيزى از آنان از خدا مخفى نمىماند».
و در آيه ٩ سوره طارق مىخوانيم: يَوْمَ تُبْلَى السَّرَائِرُ: «روزى كه اسرار درون هر كس آشكار مىشود».
توصيف خداوند در اين حال به «قهّاريّت»، دليل بر تسلّط او بر همه چيز و سيطره او بر درون و برون همگان است.
در اينجا اين پرسش پيش مىآيد كه مگر چيزى در دنيا بر خدا مخفى است كه در آنجا آشكار مىگردد؟ مگر خداوند از وجود مردگان در قبرها بىخبر است، يا اسرار درون انسانها را نمىداند؟
پاسخ اين پرسش با توجّه به اين نكته روشن مىشود كه در دنيا ما ظاهر و باطنى داريم و گاهى بر اثر محدود بودن علم ما اين اشتباه پيدا مىشود كه خدا درون ما را نمىبيند، ولى در جهان ديگر آنچنان همه چيز آفتابى و آشكار مىشود كه ظاهر و باطنى وجود نخواهد داشت. همه چيز آشكار است و حتّى