تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٦٨
به مقصد نمىرسانَد به كار بَرد؟ خسته و ناتوان شود امّا نتيجه و بهرهاى نگيرد.
در آخرين آيه مورد بحث براى اينكه نشان دهد بتپرستان چگونه از كاروان عالم هستى جدا گشته و تكوتنها در بيراههها سرگردان شدهاند، چنين مىفرمايد: «همه كسانى كه در آسمانها و زمين هستند- از روى اطاعت يا اكراه- و نيز سايههايشان، هر صبح و عصر براى خدا سجده مىكنند» (وَ لِلَّهِ يَسْجُدُ مَنْ فِىالسَّموَاتِ وَالْأَرْضِ طَوْعًا وَ كَرْهًا وَ ظِلَالُهُمْ بِالْغُدُوِّ وَالْأَصَالِ).
نكتهها:
١. منظور از سجده موجودات چيست؟
سجده در چنين مواردى بهمعنى خضوع و نهايت تواضع و تسليم است، يعنى همه فرشتگان و انسانها وهمه صاحبان عقل و انديشه براى خدا متواضع و در برابر فرمان او خاضع هستند. منتهى گروهى سجده و خضوعشان فقط جنبه تكوينى دارد، يعنى در برابر قوانين عالم هستى و آفرينش خاضعاند، ولى گروهى ديگر علاوه بر سجود تكوينى، سجود تشريعى نيز دارند، يعنى با ميل و اراده خود در برابر خداوند سجده مىكنند. مثلًا همين كه مىبينيم جسم و جان آنها تسليم قوانين حيات و مرگ و نمو و رشد و سلامت و بيمارى و مانند آن است اين حالت تسليم و خضوع در برابر قوانين آفرينش، در حقيقت يكنوع سجود تكوينى از ناحيه آنهاست.
٢. عبارت «طَوعًا وَ كَرهًا» ممكن است اشاره به اين باشد كه مؤمنان از روى ميل و رغبت در پيشگاه پروردگار، به سجده مىافتند و خضوع مىكنند، امّا غير مؤمنان، هر چند حاضر به چنين سجدهاى نيستند تمام ذرّات وجودشان از نظر