تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٢١
اين لحظه بسيار خطرناك كه بخش عمده نيروى فعّال خود را از دست داده بودند وحشت نكردند، بلكه با تكيه بر «توكّل» و استمداد از نيروى ايمان، بر پايدارى آنها افزوده شد و دشمن فاتح، با شنيدن خبر اين آمادگى بهسرعت عقب نشست. «١»
نمونه اين استقامت در سايه توكّل در آيات متعدّدى به چشم مىخورد، از جمله در آيه ١٢٢ آل عمران مىگويد: توكّل بر خدا جلوى سستى دو طايفه از جنگجويان را در ميدان جهاد گرفت.
و در آيه ١٢ سوره ابراهيم، توكّل ملازم با صبر و استقامت در برابر حملات و صدمات دشمن ذكر شده است.
و در آيه ١٥٩ آل عمران براى انجام كارهاى مهم، نخست دستور به مشورت و سپس تصميم راسخ و بعد توكّل بر خدا داده شده است.
حتّى قرآن مىگويد: در برابر وسوسههاى شيطانى، «تنها كسانى مىتوانند مقاومت كنند و از تحت نفوذ او درآيند كه داراى ايمان و توكّل باشند» (إِنَّهُ لَيْسَ لَهُ سُلْطَانٌ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ). «٢»
از مجموع آيات مزبور استفاده مىشود كه منظور از «توكّل» اين است كه در برابر عظمت مشكلات، انسان احساس حقارت و ضعف نكند، بلكه با اتّكا بر قدرت بىپايان خداوند، خود را پيروز بداند.
به اين ترتيب، توكّل، اميدآفرين، نيروبخش، تقويتكننده و سبب فزونى پايدارى و مقاومت است.
اگر مفهوم توكّل، به گوشهاى خزيدن و دست روى دست گذاشتن بود، معنى