تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٣١
نكتهها:
١. در آيات فوق خوانديم كه پيروزى بر ظالمان و حكومت بر زمين به دنبال نابودى آنها، از آنِ كسانى است كه از مقام خداوند بترسند.
در اينكه منظور از كلمه «مقام» در اينجا چيست، احتمالات متعدّدى داده شده كه ممكن است همه آنها صحيح و مراد از آيه باشد.
الف) منظور، موقعيّت پروردگار هنگام محاسبه است، همانگونه كه در آيات ديگر قرآن نيز مىخوانيم: وَ أَمَّا مَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ وَ نَهَى النَّفْسَ عَنِالْهَوَى .... «١»
و در جاى ديگر آمده است: وَ لِمَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ جَنَّتَانِ. «٢»
ب) مقام بهمعنى «قيام» و آن بهمعنى نظارت و مراقبت است، يعنى آن كه از نظارت شديد خداوند بر اعمال خويش ترسان است و احساس مسؤوليّت مىكند.
ج) «مقام» بهمعنى قيام براى اجراى عدالت و احقاق حقّ است، يعنى آنها كه از موقعيّت پروردگار مىترسند.
به هر حال، همانگونه كه گفتيم، هيچ مانعى ندارد كه همه اينها در مفهوم آيه جمع باشد. يعنى آنها كه خدا را بر خود ناظر مىبينند، از حساب و اجراى عدالت او بيمناكند؛ ترسى سازنده كه آنها را به احساس مسؤوليّت در هر كار دعوت مىكند و از هر بيدادگرى و ستم و آلودگى به گناه بازمىدارد. پيروزى و حكومت روى زمين سرانجام از آنِ آنهاست.
٢. در تفسير جمله «وَاسْتَفْتَحُوا» در ميان مفسّران گفتوگوست. برخى آن را بهمعنى تقاضاى فتح و پيروزى دانستهاند، همانگونه كه در بالا ذكر كرديم، شاهد