٢٢. و هنگامى كه كار تمام مى‌شود، شيطان مى‌گويد: «خداوند به شما وعده حق داد؛ و من به شما وعده (باطل) دادم، و تخلّف كردم. من بر شما تسلّطى نداشتم، جز اينكه دعوتتان كردم و شما دعوت مرا پذيرفتيد؛ بنابراين، مرا سرزنش نكنيد؛ و خود را سرزنش كنيد. نه من فريادرس شما هستم، و نه شما فريادرس من. من نسبت به شرك شما درباره خود، كه از قبل داشتيد، (و اطاعت مرا همرديف اطاعت خدا قرار داديد) بيزار و كافرم!» به‌يقين ستمكاران عذاب دردناكى دارند!
٢٣. و كسانى را كه ايمان آوردند و اعمال صالح انجام دادند، به باغ‌هاى بهشتى وارد مى‌كنند؛ باغ‌هايى كه نهرها از پاى درختانش جارى است؛ به اذن پروردگارشان، جاودانه در آن مى‌مانند؛ و تحيّت آنها در آن، «سلام» است.
تفسير:
گفت و گوى صريح شيطان و پيروانش
در چند آيه قبل به مجازات سخت و دردناك منحرفان لجوج و بى‌ايمان اشاره شده بود، آيات مورد بحث همين معنى را تعقيب و تكميل مى‌كند، مى‌گويد: «و (در قيامت) همه آنان [: جبّاران و ظالمان و كافران، اعمّ از تابع و متبوع، و پيرو و پيشوا] در برابر خدا ظاهر مى‌شوند» (وَ بَرَزُوا لِلَّهِ جَمِيعًا).
«در اين هنگام ضعفا [دنباله‌روان نادان كه با تقليد كوركورانه خود را به وادى ضلالت افكندند] به مستكبران (و رهبران گمراه) مى‌گويند: ما پيروان شما بوديم؛ آيا (اكنون كه به خاطر پيروى از شما به اين همه عذاب و بلا گرفتار شده‌ايم) شما حاضريد سهمى از عذاب الهى را بپذيريد و از ما برداريد؟» (فَقَالَ الضُّعَفَاءُ لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا كُنَّا لَكُمْ تَبَعًا فَهَلْ أَنْتُمْ مُغْنُونَ عَنَّا مِنْ عَذَابِ اللَّهِ مِنْ شَىْ‌ءٍ).
امّا آنها بلافاصله مى‌گويند: «اگر خدا ما را به‌سوى نجات از اين كيفر و عذاب