واقع يك‌نوع مجازات روانى براى پيروان شيطان است و اخطارى است به همه پويندگان راه او در اين جهان كه پايان كار خود و رهبر خويش را از هم اكنون ببينند. به هر حال خداوند وسيله اين ارتباط را ميان شيطان و پيروانش به‌نحوى فراهم مى‌كند.
جالب اينكه اين نوع برخورد منحصر به شيطان و پيروانش در قيامت نيست، تمام پيشوايان گمراهى در اين جهان نيز همين برنامه را دارند؛ دست پيروان خود را- البتّه با موافقت خودشان- مى‌گيرند و به ميان امواج بلاها و بدبختى‌ها مى‌كشانند و هنگامى كه ديدند اوضاع بد است آنها را رها كرده و مى‌روند. حتّى از آنها بيزارى مى‌جويند و به ملامتشان مى‌پردازند و به‌اصطلاح آنها را به خسران دنيا و آخرت گرفتار مى‌سازند.
٣. «مُصرخ» از مادّه «إصراخ» در اصل از «صَرخ» به‌معنى فرياد كشيدن براى طلب كمك آمده است. بنابراين «مصرخ» به‌معنى فريادرس است و «مستصرخ» به‌معنى كسى كه فريادرسى مى‌خواهد.
٤. منظور از شريك قرار دادن شيطان در آيه فوق شرك اطاعت است نه شرك عبادت.
٥. در اينكه جمله إِنَّ الظَّالِمِينَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ دنباله سخنان شيطان است يا جمله مستقلّى است از ناحيه پروردگار، در ميان مفسّران گفت‌وگوست امّا بيشتر چنين به نظر مى‌رسد كه جمله مستقلّى است از طرف خداوند كه در پايان گفت‌وگوى شيطان با پيروانش به‌عنوان يك درس آموزنده فرموده است.
* به دنبال بيان حال جبّاران عنيد و بى‌ايمان و سرنوشت دردناك آنها، در آخرين آيه مورد بحث به ذكر حال مؤمنان و سرانجام آنها پرداخته مى‌گويد: «و