ترجمه من لا يحضره الفقيه شيخ صدوق - غفاري، علي اکبر؛ غفاري، محمد جواد؛ بلاغي، صدر - الصفحة ٥٤ - باب در بيان نماز جماعت و فضيلت آن

روايت كرده است كه آن حضرت فرمود: كمترين ذكرى كه در دو ركعت آخر (نمازهاى چهار ركعتى) كافى است خوانده شود سه تسبيح است بدين ترتيب كه بگوئى «سبحان اللَّه، سبحان اللَّه، سبحان اللَّه».

١١٦١- و در روايت زراره از امام باقر ٧ منقولست كه فرمود: و اگر پشت سر امام بودى در دو ركعت اوّل هرگز چيزى (از حمد و سوره) مخوان، بلكه خاموش باش و قراءت امام را آنچه مى‌خواند گوش كن، و در دو ركعت آخر نيز هرگز چيزى (از حمد و سوره) مخوان، زيرا خداوند عزّ و جلّ به مؤمنان خطاب ميفرمايد: وَ إِذا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَ أَنْصِتُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ‌ (يعنى اى مؤمنان هر گاه در نماز واجب پشت سر امام بوديد و امام)، قرآن مى‌خواند (يعنى قراءت حمد و سوره) پس به قراءت او گوش فرا داريد و خود خاموش باشيد، (باشد كه مورد رحمت الهى قرار گيريد) [اعراف: ٢٠٤] دو ركعت آخر نمازهاى چهار ركعتى نيز تابع دو ركعت نخستين است و همان حكم را دارد.

شرح: «معنى حديث باختصار چنين است كه پشت سر امام، مأموم نبايد حمد و سوره را قراءت كند، در دو ركعت اوّل بنا بحكم آيه شريفه‌اى كه گذشت، و در دو ركعت آخر بنا به فرمايش امام ٧ آنجا كه ميفرمايد: دو ركعت آخر تابع حكم دو ركعت نخستين است، البته اين حكم مربوط به خواندن حمد و سوره است و منافات با ذكر تسبيحات (در دو ركعت آخر) ندارد، همچنين از ظاهر اين حديث مستفاد ميگردد كه مطلق شنيدن قرآن موجب خاموش ماندن و گوش فرا داشتن به آن نميگردد، بلكه اين امر زمانى واجب است كه شخص در نماز جماعت و پشت سر امام باشد، و مؤيّد اين نظر پاره‌اى احاديث وارده است كه از آن جمله در حديثى قوى‌