تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٥٠٨ - روايات آهسته خواندن بسمله يا ترك آن

نوشت.

[١/ ٣٨٠] قرطبى گويد: در مصنّف ابو داوود آمده است كه شعبى، ابو مالك، قتاده و ثابت بن عماره گفته‌اند: «پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم‌ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ» را ننوشت تا اين كه سوره نمل نازل گرديد.»[١]

[١/ ٣٨١] وى گويد: حسن نيز گفته است: « «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ» در هيچ جاى قرآن نازل نشد؛ مگر در سوره" طس": «إِنَّهُ مِنْ سُلَيْمانَ وَ إِنَّهُ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ».»[٢]

پاسخ اساسى، آن است كه گزارش‌هاى ياد شده، روايات مرسلى هستند كه اعتبارى ندارند.

[١/ ٣٨٢] مسلم از انس روايت كرده است كه وى گفت: «پشت سر پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم، ابوبكر، عمر و عثمان نماز گزاردم. آنان با «الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ» آغاز مى‌كردند و «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ» را نه در آغاز و نه پايان قرائت، ذكر نمى‌كردند.»

[١/ ٣٨٣] نيز از او نقل شده است: «از هيچ يك از آنان، قرائت‌ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ» را نشنيدم.»[٣] در حاشيه صحيح مسلم آمده است: «معنايش اين است كه آنان بسمله را آهسته مى‌خواندند؛ چنان كه استعاذه را آهسته مى‌گفتند. نيز مقصود از اين كه آنان با الحمد للَّه‌آغاز مى‌كردند، همين معناست.» دليل بر اين تأويل، روايت خود انس است كه گويد: «پشت سر پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم، ابوبكر و عمر نماز گزاردم؛ از هيچ يك از آنان نشنيدم كه‌ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ» را بلند بخواند.»[٤]

[١] . قرطبى، ج ١، ص ٩٢. نيز بنگريد به: ابو داوود، ج ١، ص ١٨٢.

[٢] . قرطبى، ج ١، ص ٩٥.

[٣] . همان. نيز بنگريد به: مسلم، ج ٢، ص ١٢؛ ابن كثير، ج ١، ص ١٨، وى آن را از انس، به نقل از صحيحين‌روايت كرده؛ كنز العمّال، ج ٨، ص ١١٨.

[٤] . قرطبى، ج ١، ص ٩٦.