تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٤٧٨ - تفسير بسمله

مخلوق، او را عبادت مى‌كند؛ چرا كه:

[١/ ٣١٥] ابو كريب با سند خود به ابو روق از ضحّاك از عبد اللَّه بن عباس روايت كرده:" اللَّه داراى الوهيّت و معبوديّت بر همه آفريدگان خود مى‌باشد." اگر كسى بگويد: آيا اين واژه در" فَعَلَ يَفعَلُ" اصلى دارد كه اين اسم از آن ساخته شده باشد؟

در پاسخ گفته مى‌شود: به طور سماعى از عرب، خير، بلكه به صورت استدلالى! يعنى صَرف شدن ألَه يَألَه، به معناى عَبَدَ يَعبُد، به صورت ثلاثى، در لغت نيست؛ چنان كه گذشت، ليك مى‌توان آن را با استدلال، ثابت كرد.»

وى سپس دليل آورده، به اين سخن رؤبة بن عجّاج، استشهاد مى‌كند:

(آفرين بر زنان زيباى خواننده و ستايش كننده چاپلوس كه از" تعبّد من"، تسبيح گفتند و استرجاع‌[١] كردند.)

وى گويد: «حال كه كاربرد تألّه به معناى تعبّد، به صورت مزيد فيه ثابث گرديد، بايد به صورت ثلاثى مجرد نيز به كار رفته باشد.»

[١/ ٣١٦] طبرى هم‌چنين به روايت سفيان بن وكيع از ابن عباس استشهاد كرده كه او آيه را چنين قرائت كرده است: «و يذرك و إلاهتك»[٢]؛ يعنى «عبادتك»؛ بدين استدلال كه فرعون معبود واقع مى‌شد و خود، كسى را نمى‌پرستيد.

عبد اللَّه و مجاهد نيز آيه را به همين صورت قرائت و تفسير كرده‌اند.

طبرى گويد: «إلاهة، مصدر ثانى از" ألِهَ اللَّهَ فلانٌ إلاهةً" مى‌باشد؛ مانند اين كه گفته مى‌شود:" عبد اللَّه فلانٌ عبادةً" و" عَبَر الرؤيا عبارةً". با سخن ابن عباس و مجاهد

[١] . گفتنِ‌[« إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ»].

[٢] . قرائت مشهور،« آلهتك» است:« وَ قالَ الْمَلَأُ مِنْ قَوْمِ فِرْعَوْنَ أَ تَذَرُ مُوسى‌ وَ قَوْمَهُ لِيُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ وَ يَذَرَكَ وَ آلِهَتَكَ»( اعراف( ٧) ١٢٧)؛« و سران قوم فرعون گفتند: آيا موسى و قومش را رها مى‌كنى تا در اين سرزمين فساد كنند و[ موسى‌] تو و خدايانت را رها كند؟»