تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١٢٢ - شرايط اعتبار سياق

اين حديث از چند جهت مخدوش است؛ زيرا در قرآن، حركت دادن زبان آمده است، نه حركت دادن دو لب. از سوى ديگر، چگونه ابن عباس حركت دادن دو لب رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم را ديده و حكايت كرده است؛ در حالى كه وى هنوز متولد نشده بود؛ چه، ولادت او سه سال پيش از هجرت بود و سوره قيامت از نخستين سوره‌هايى است كه در مكه نازل شده است.

ابن حجر گويد: «ممكن است پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم يا برخى از اصحاب كه شاهد ماجرا بوده‌اند، به او خبر داده باشند.»[١]

به نظر ما، اگر سياق سوره در نظر گرفته شود، برترى با ديدگاه بلخى و قفّال و پيروان آنان است. روايت صحيح و قابل اعتمادى نيز بر خلاف اين تفسير نقل نشده است. شگفتا از آلوسى كه مى‌گويد: «به دليل سياق، خطاب در آيه‌ «لا تُحَرِّكْ بِهِ لِسانَكَ» به پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم است و ضمير (بِهِ) به قرآن برمى‌گردد؛ مانند «إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ»[٢].»[٣] وى سياق آيه را جداى از سياق كل سوره در نظر گرفته است.

پيش از اين دانستى كه علامه طباطبايى آيه ياد شده را با آيه مشابه آن در سوره طه (آيه ١١٤)، هم‌سياق دانسته است. اين دو آيه در معنا و مراد، با هم شباهت دارند؛ هرچند آيه سوره قيامت؛ با آيات پيرامونى‌اش تباين دارد.

[١] . فتح البارى، ج ١، ص ٢٨.

[٢] . قدر( ٩٧) ١.

[٣] . روح المعانى، ج ٢٩، ص ١٤٢.