تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١٢١ - شرايط اعتبار سياق

نيامده است.»[١]

سيد محمود آلوسى گويد: «بنابر اين تفسير، [پيوند بين آيه ياد شده و ديگر آيات پيرامون آن در سوره قيامت‌] كاملًا آشكار است. بلخى و پيروان وى نيز بر همين اساس اين تفسير را برگزيده‌اند، ليك اين برداشت مخالف با روايت صحيح مورد استناد جمهور مى‌باشد.»[٢]

جمال الدين قاسمى مى‌گويد: «ابن حجر گمان كرده كه انگيزه اين وجه، دشوارى يافتن مناسبت بين اين آيه و آيات ديگر سوره است؛ يعنى چون پيشوايان وجه مناسبت را بيان كرده‌اند، دليلى براى پذيرش اين تفسير نمى‌ماند.»

قاسمى ادامه مى‌دهد: «البته وجهى كه قفّال گفته- چنان كه پيداست- در بر دارنده نهايت ارتباط بين آيات [چهار گانه‌] با آيات پيرامونى است و همين نكته، آن را بر تفسير پيشينيان ترجيح مى‌دهد؛ تفسيرى كه ممكن است مدرك آن، اجتهاد و جمود بر ظاهر الفاظ آيه باشد.»[٣]

روايتى كه آلوسى بدان اشاره كرده، چنين است:

[م/ ٨١] بخارى با سند خود به سعيد بن جبير از ابن عباس روايت كرده است:

«رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم از نزول قرآن، سختى و شدتى را احساس مى‌كرد و بر اثر آن، دو لب خود را حركت مى‌داد.» اين عباس مى‌گويد: «پس من لب‌هايم را براى شما به شكلى حركت مى‌دهم كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم آنها را حركت مى‌داد.»

سعيد نيز مى‌گويد: «من لب‌هايم را آن گونه كه ابن عباس حركت مى‌داد، حركت مى‌دهم»؛ آن گاه اين كار را انجام داد. وى گويد: «پس خداوند متعال اين آيه را نازل كرد: «لا تُحَرِّكْ بِهِ لِسانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ»[٤]. پس از آن، رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم هنگام آمدن جبرئيل، گوش فرا مى‌داد و پس از رفتن او، قرائت مى‌كرد.»[٥]

[١] . التفسير الكبير، ج ٣٠، ص ٢٢٣ و ٢٢٤.

[٢] . روح المعانى، ج ٢٩، ص ١٤٤.

[٣] . تفسير قاسمى، ج ٧، ص ٢٢٢.

[٤] . قيامت( ٧٥) ١٦.

[٥] . بخارى، ج ١، ص ٤.