تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٧٠ - تأويلات مأثور از امامان اهل بيت عليهم السلام

«فَمَنْ يَأْتِيكُمْ بِماءٍ مَعِينٍ»؛ يعنى چه كسى علم امام را نزد شما مى‌آورد.»[١]

استعاره آب گوارا براى دانش سودمند و به ويژه علم مستند به وحى- كه ويژه پيامبر يا وصى پيامبر مى‌باشد- امرى شناخته شده است. همان گونه كه آب، اساس حيات مادى و موجب امكان‌پذير شدن زندگى سالم مى‌باشد، دانش سودمند و علم شريعت اساس حيات معنوى سعادت‌مند و آرامش‌بخش است.

«يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذا دَعاكُمْ لِما يُحْيِيكُمْ»[٢]؛ «اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، چون خدا و پيامبر، شما را به چيزى فراخواندند كه به شما حيات مى‌بخشد، آنان را اجابت كنيد.»

بنابراين در اين جا، مفهوم كلى آب- كه منشأ حيات است- در نظر گرفته شده است كه شامل علم نيز مى‌گردد؛ تا هم حيات مادى و هم حيات معنوى را دربرگيرد.

خداوند مى‌فرمايد: «فَلْيَنْظُرِ الْإِنْسانُ إِلى‌ طَعامِهِ»[٣]؛ «انسان بايد به غذاى خويش بنگرد»؛ يعنى به غذاى خود، نيك بنگرد كه چگونه طبيعت، آن را آماده كرده است و عواملى در فراهم ساختن آن تلاش كرده‌اند؛ تا ميزان فضل خداى تعالى بر بندگان را بشناسد.

[م/ ٥٤] با اين حال، ثقة الاسلام كلينى با اسناد خود به زيد شحّام، روايت كرده است كه وى از امام جعفر بن محمد صادق عليه السلام پرسيد: «غذاى انسان چيست؟» حضرت فرمود: «علم او كه آن را فرامى‌گيرد [و بايد نيك بنگرد كه‌] آن را از چه كسى دريافت مى‌كند.»[٤]

مناسبت [بين غذا و علم‌] آشكار است؛ زيرا علم، غذاى روح است كه بايد در فراگيرى آن احتياط و دقت كرد تا از منابع اصيل گرفته شود؛ به ويژه در مورد علم شريعت و احكام دين.

[١] . تأويل الآيات، ج ٢، ص ٧٠٨. آيه ياد شده، آيه ٣٠ سوره ملك( ٦٧) مى‌باشد.

[٢] . انفال( ٨) ٢٤.

[٣] . عبس( ٨٠) ٢٤.

[٤] . تفسير البرهان، ج ٨، ص ٢١٤؛ كافى، ج ١، ص ٤٩ و ٥٠.