تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٦٩ - تأويلات مأثور از امامان اهل بيت عليهم السلام

براى تبليغ رسالت، اجرى، جز دوستى با خويشان نمى‌خواهد. معناى آيه چنين است كه از آنان بازخواست مى‌شود كه آيا حق دوستى با آنها را آن گونه كه پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم سفارش كرده بود، به جا آوردند يا آن را تباه و رها ساختند؟ از اين رو بازخواست و پى آمد آن، متوجه آنان است.[١]

خداوند مى‌فرمايد: «قُلْ أَ رَأَيْتُمْ إِنْ أَصْبَحَ ماؤُكُمْ غَوْراً فَمَنْ يَأْتِيكُمْ بِماءٍ مَعِينٍ»[٢]؛ «بگو: به من خبر دهيد كه اگر آب [آشاميدنى‌] شما [به زمين‌] فرو رود، چه كسى آب روان برايتان خواهد آورد؟»

ظاهر عبارت اين آيه، دلالتى آشكار دارد؛ نعمت وجود و وسايل زندگى و تداوم زندگى، همگى، در گرو اراده حق تعالى و بر اساس تدبير فراگير و رحمت گسترده اوست. خداى تعالى اين امكانات گسترده را فراهم كرده است تا زندگى روى زمين امكان‌پذير باشد: «أَ لَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ مِهاداً»[٣]؛ «آيا زمين را بستر آرامش نگردانيديم؟» «هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ ذَلُولًا فَامْشُوا فِي مَناكِبِها وَ كُلُوا مِنْ رِزْقِهِ وَ إِلَيْهِ النُّشُورُ»[٤]؛ «اوست كسى كه زمين را براى شما رام گردانيد، پس در فراخناى آن رهسپار شويد و از روزى خدا بخوريد. رستاخيز به سوى اوست.»

اين، همان ظاهر آيه، بر اساس دلالت وضع و قرائن سياق است.

ليك امام ابو جعفر باقر عليه السلام در اين جا سخنى مرتبط با باطن آيه و دلالت محتواى عام آن دارد:

[م/ ٥٢] حضرت فرمود: «هرگاه امام خود را از دست بدهيد و او را نبينيد، چه خواهيد كرد؟»[٥]

[م/ ٥٣] از امام ابو الحسن، حضرت رضا عليه السلام روايت شده است: « [واژه‌]" ماؤكم" [در آيه‌] يعنى ابواب شما، امامان عليهم السلام. امامان نيز ابواب خداوند هستند.

[١] . الصواعق المحرقة، ص ٨٩. نيز بنگريد به: شواهد التنزيل، ج ٢، ص ١٦٠ و ١٦١.

[٢] . ملك( ٦٧) ٣٠.

[٣] . نبأ( ٧٨) ٦.

[٤] . ملك( ٦٧) ١٥.

[٥] . كمال الدين، ج ٢، ص ٣٦٠.