تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٥٣١ - تفسير«العالمين»

باشد، در نور اعظم خدا خواهد بود: هر كس كه سرانجام كارش، گواهى به لا إله إلّا اللَّه و رسالت من از جانب خدا باشد؛ هر كس كه هنگام مصيبيتى، ذكرش‌ «إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ» باشد؛ هر كس كه هنگام دريافت خيرى، سخنش‌ «الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ» باشد؛ هر كس كه هنگام ارتكاب خطايى بگويد: أستغفر اللَّه وأتوب إليه.»[١]

[١/ ٤٧١] عياشى با سند خود به محمد بن مسلم از امام صادق عليه السلام در ضمن حديثى، روايت كرده است: « «الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ»، گفتار اهل بهشت است؛ هنگامى كه خداى را بر پاداش نيك، شكر مى‌گويند ...»[٢]

تفسير «الْعالَمينَ»

همان گونه كه گذشت، عالمين، گروه‌هاى مختلف مردم هستند و تفسير آن به عالَم‌ها [ى حيوانات و جمادات و ...] صحيح نيست، ليك روايات در تفسير آن دچار تشويش است.

[١/ ٤٧٢] از جمله رواياتى كه آن را به گروه‌هاى مردم تفسير كرده، روايتى است كه راغب در مفردات خود، از امام جعفر بن محمد صادق عليه السلام نقل كرده است. حضرت فرمود: «مقصود از آن، مردم مى‌باشد و هر يك از آنان عالَمى هستند.» نيز فرمود:

«دو عالَم وجود دارد: عالم بزرگ- كه همان فلك و موجودات در آن است- و عالم كوچك- كه همان انسان مى‌باشد.»[٣]

[١/ ٤٧٣] شيخ ابو الفتوح رازى از ابى معاذ نقل كرده است: «آنان (عالمين) فرزندان آدم هستند.»

[١/ ٤٧٤] از حسين بن فضل نيز نقل شده است: «آنان مردم هستند؛ به دليل آيه‌ «أَ تَأْتُونَ الذُّكْرانَ مِنَ الْعالَمِينَ»[٤].»[٥]

[١] . خصال، ص ٢٢٢.

[٢] . عياشى، ج ١، ص ٣٦؛ بحار الانوار، ج ٨٩، ص ٢٣٨.

[٣] . المفردات، ص ٣٤٥.

[٤] . شعراء( ٢٦) ١٦٥:« آيا از ميان مردم جهان، با مردها در مى‌آميزيد؟»

[٥] . ابو الفتوح، ج ١، ص ٧٧؛ قرطبى، ج ١، ص ١٣٨.