تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٤٦٥ - تفسير بسمله

آنان چيره گردى؟» هشام گفت: «آرى.» امام فرمود: «خداوند بدين سخن به تو سود رسانَد و تو را ثابت قدم بدارد، اى هشام.»

هشام گويد: «به خدا سوگند، هيچ كس در توحيد، بر من چيره نشد، تا بدين جايگاه رسيدم.»[١]

اين حديث از عمده روايات درباره دلايل وحدانيت ذات پاك خداست؛ ذاتى كه از هر گونه تركيب و مقايسه و تشبيه، منزّه است: «لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْ‌ءٌ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ»[٢]؛ «چيزى مانند او نيست و اوست شنواى بينا.»

خداى متعال، خود را به صفاتى توصيف كرده؛ چنان كه خويش را با نشانه‌هايى، نام گذاشته و اينها تنها، دلايلى بر خود ذات است؛ ذاتى كه برتر از هرگونه مقايسه يا تشبيهى با آفريده مى‌باشد؛ بنابراين صفت هم‌چون علامت، بر صاحب علامت (خود موصوف) دلالت مى‌كند؛ بى آن كه در ذات، داراى اثرى بوده يا بيان‌گر همراهى ذات با چيزى باشد؛ [صفات خدا] مانند اشاره به چيزى [است‌] كه علامت اشاره كننده يا خود اشاره، تأثيرى در مشار اليه ندارد.

(عبارت‌هاى ما گوناگون، ولى حسن تو يكى است؛ و همه آنها به آن زيبايى، اشاره دارند.)

[١/ ٢٩٩] بدين جهت امام اميرمؤمنان عليه السلام فرمود: «كمال اخلاص، نفى صفات از اوست»[٣]؛ يعنى نفى همراهى ذات با مبادى صفات.

بنابراين معبود متعال، همان ذات است كه بى هيچ مقارنه، به صفات موصوف مى‌گردد و بى هيچ مشابهت، با نشانه‌ها، بر او دلالت مى‌شود.

[١/ ٣٠٠] امام صادق عليه السلام فرمود: «هر كس اسم و معنا را بپرستد، شرك ورزيده و هر كس معنا را بپرستد- بدين گونه كه اسامى را با صفاتى هماهنگ سازد كه خداوند،

[١] . كافى، ج ١، ص ٨٧.

[٢] . شورى( ٤٢) ١١.

[٣] . نهج البلاغه، ج ١، ص ١٥، خطبه ١.