تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٤٢٩ - استعاذه

سوره‌ها و سرآغاز آيات در همه قرآن، استعاذه را آهسته و بسمله را بلند مى‌گفت.

از حمزه نيز دو وجه روايت شده است: يكى، اخفاى آن در همه قرآن و دوم، جهر استعاذه، تنها در ابتداى سوره فاتحه و آهسته خواندن آن در ساير قرآن.

[١/ ١٥٦] اين مطلب را حافظ بزرگ ابو الحسن دارقطنى در كتابش روايت كرده است.

او از ابو الحسن بن منادى از حسن بن عباس از حلوانى از خلف از سليم از حمزه روايت كرده است كه وى در آغاز سوره فاتحة الكتاب، استعاذه و بسمله را با جهر مى‌خواند، سپس در همه قرآن، آن را آهسته قرائت مى‌كرد ...[١]

[١/ ١٥٧] در حديث حنان بن سدير نيز نقل شد كه او پشت سر امام صادق عليه السلام نماز گزارد، پس حضرت با جهر، استعاذه كرد، سپس‌ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ» را [نيز] بلند خواند.[٢] شيخ محيى الدين نووى در اين مسأله، دو نظريه از امام شافعى گزارش كرده است: نخست، يكسان انگارىِ بلند و آهسته خواندن. كه در «الامّ» بر آن تصريح كرده است. دوم، اين كه جهر سنت مى‌باشد كه در «الإملاء» بر آن تصريح كرده است.

وى گويد: «ابو هريره آن را با جهر و ابن عمر آهسته مى‌خواند كه همين نظريه نزد مشهور اصحاب ما[٣] صحيح‌تر و ديدگاه برگزيده ماست.» ابن جزرى گويد: «از ابو على طبرى نقل شده كه آهسته خواندن آن مستحب است. اين ديدگاه ابو حنيفه و احمد و نيز مالك، در عبادت رمضان مى‌باشد.»

وى در ادامه، مى‌گويد: «متأخران درباره مفهوم اخفاء اختلاف نظر دارند. بسيارى از ايشان آن را به معناى كتمان (پنهان كردن) دانسته‌اند كه در اين صورت، ذكر آن در ذهن، بدون تلفظ، كفايت مى‌كند. مشهور نيز گفته‌اند كه منظور از آن، آهسته خواندن است ... كه بنابراين معنا، اگر به گونه‌اى تلفظ شود كه خود گوينده‌

[١] . النشر فى القراءات العشر، ج ١، ص ٢٥٢. ٢٥٣.

[٢] . الوسائل، ج ٦، ص ١٣٤. شيخ در رجال خود( ص ١٧٧) گويد:« حمزه شاگردى امام صادق عليه السلام را كرد.»

[٣] . عراقى‌ها.