تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٤١٤ - نظم بديع سوره حمد

كه خداوند بر آنان خشم گرفته است و جمع مقصّرى كه راه را گم كرده‌اند، فاصله گيرد.

اين مراحل سه گانه به گونه‌اى طبيعى، مرتب شده‌اند؛ آن سان كه هر مرحله، مقدمه ورود به مرحله ديگر است.

اين گونه ستايش فراگير، آن انقطاع كامل را تداعى مى‌كند كه اين انقطاع به نوبه خود، مستلزم عرض حاجت با نهايت خشوع، نزد خداى تعالى است.

[١/ ١٣٢] امام صادق عليه السلام فرمود: «سوره‌اى كه آغازش ستايش، ميانه‌اش اخلاص و پايانش دعاست، سوره حمد است.»[١] آن گاه كه بنده با حمد و ستايش خداى تعالى آغاز كند و اخلاص خود را نزد او ابراز كند، شايسته است كه خداوند دعايش را مستجاب سازد و اميدش را نوميد نكند.

[١/ ١٣٣] ابو عبيد از مكحول روايت كرده: «امّ القرآن، قرائت و درخواست و دعاست.»[٢]

از رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم نقل شده كه سوره حمد به دو بخش تقسيم شده است: بخش نخست آن، [حمد و اخلاص‌] براى خدا و بخش ديگرش، [عرض حاجت‌] براى بنده است. خداوند مى‌فرمايد: «اين براى بنده من است و بنده‌ام مى‌تواند هرگونه درخواست كند؛ كه بنده‌ام را اجابت كردم و آن‌چه را اميد داشت، عطا كردم و از آن‌چه مى‌ترسيد، ايمنى‌اش بخشيدم.»

[١/ ١٣٤] حديث ياد شده را امام ابو محمد عسكرى از پدرانش از امام اميرمؤمنان عليهم السلام روايت‌كرده است. اميرمؤمنان عليه السلام مى‌فرمايد: «خداوند فاتحةالكتاب را به محمد صلى الله عليه و آله و سلم و امتش عطا كرد. آن را با حمد خدا و ستايش او آغاز كرد، سپس با دعا، خداى را ستود. من از رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم شنيدم كه خداى- عزوجل- فرمود:

" حمد را بين خود و بنده‌ام تقسيم كردم. نيمى از آن براى من و نيمى براى بنده‌ام‌

[١] . عياشى، ج ١، ص ٣٣.

[٢] . الدرّ، ج ١، ص ١٧؛ فضائل القرآن، ص ١١٨.