تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٣٧١ - فضيلت سوره حمد

نازل‌شده را مى‌داند.»[١]

[١/ ٢٧] ابوبكر ابن انبارى در «مصاحف» از قتاده روايت كرده است: «فاتحة الكتاب در مكه نازل شد.»[٢]

[١/ ٢٨] وكيع در تفسيرش، ابن انبارى در «مصاحف»، ابو الشيخ در «العظمه» و ابو نعيم در «حليه» از مجاهد روايت كرده‌اند: «ابليس چهار بار ناله سر داد: هنگامى كه فاتحة الكتاب نازل شد و هنگامى كه لعن گرديد و زمانى كه به زمين فرود آمد و آن گاه كه محمد صلى الله عليه و آله و سلم مبعوث شد.»[٣]

[١/ ٢٩] ابن ضريس ازعبد العزيز بن ربيع روايت كرده است: «هنگامى كه فاتحة الكتاب نازل گرديد، ابليس ناله سر داد؛ چونان ناله روز لعن شدنش.»[٤]

[١/ ٣٠] ابن ضريس از مجاهد نقل كرده است: «هنگامى كه‌ «الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ» نازل شد، بر ابليس بسيار سخت آمد و شيونى بلند سر داد و به شدت، باد در بينى كشيد.» مجاهد گويد: «پس هر كس شيون زند يا باد در بينى كشد، ملعون است.»[٥]

[١/ ٣١] صدوق با سند خود به امام صادق عليه السلام روايت كرده است: «ابليس چهار بار ناله زد: روزى كه لعنت شد؛ هنگامى كه به زمين پايين آورده شد؛ هنگامى‌

[١] . الدرّ، ج ١، ص ١٦؛ الشعب، ج ٢، ص ٤٥٠ و ٤٥١؛ ابو الفتوح، ج ١، ص ٣٠.

[٢] . الدرّ، ج ١، ص ١١؛ المحرّر الوجيز، ج ١، ص ٦٥ كه در آن چنين آمده است: ابن عباس و موسى بن جعفر به نقل از پدرش، على بن الحسين و قتاده و ابو عاليه و محمد بن يحيى بن حبّان گفته‌اند:« سوره حمد مكى است.»؛ قرطبى، ج ١، ص ١١٥ كه در آن چنين آمده:« ابن عباس، قتاده، ابو عاليه رياحى- كه نامش رفيع است- و ديگران گفته‌اند:« سوره مكى است.»؛ ابن كثير، ج ١، ص ٩؛ مجمع البيان، ج ١، ص ٤٧؛ به نقل از ابن عباس و قتاده؛ ابو الفتوح، ج ١، ص ٣٣؛ التبيان، ج ١، ص ٢٣.

[٣] . الدرّ، ج ١، ص ١٦ و ١٧؛ العظمه، ج ٥، ص ٦٧٩؛ الحليه، ج ٣، ص ٢٢٩؛ قرطبى، ج ١، ص ١٠٩؛ ابو الفتوح، ج ١، ص ٣٨، بااختصار.

[٤] . الدرّ، ج ١، ص ١٧.

[٥] . همان.