تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٣٧٢ - فضيلت سوره حمد

كه محمد صلى الله عليه و آله و سلم پس از فاصله‌اى با پيامبران، مبعوث گشت؛ و زمانى كه امّ الكتاب نازل شد.»[١]

[١/ ٣٢] عياشى با سند خود از عبد الملك بن عمرو از امام صادق عليه السلام روايت كرده است: «همانا ابليس چهار بار ناله زد: روزى كه لعنت شد؛ هنگامى كه به زمين فرود آمد؛ هنگامى كه محمد صلى الله عليه و آله و سلم پس از فاصله‌اى با پيامبران، مبعوث گرديد؛ و آن گاه كه امّ الكتاب‌ «الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ» نازل شد. نيز شيطان دو بار، باد در بينى كشيد:

هنگامى كه آدم عليه السلام از درخت خورد و زمانى كه آدم به زمين فرود آمد.» آن گاه حضرت فرمود: «به سبب آن كار، لعن گرديد.»[٢]

[١/ ٣٣] ابن ابى شيبه در المصنّف، ابو سعيد بن اعرابى در معجم خود و طبرانى در الاوسط از طريق مجاهد از ابو هريره روايت كرده‌اند: «ابليس هنگام نزول فاتحة الكتاب، ناله سر داد و نزول آن در مدينه بود.»[٣]

البته اين توهم ابو هريره است كه مجاهد، بدون اعتقاد بدان، از وى روايت كرده است كه در جلد اول التمهيد فى علوم القرآن در اين باره سخن گفته‌ايم.

[١/ ٣٤] وكيع و فريابى در تفسيرهايشان، ابو عبيد در فضائل القرآن، ابن ابى شيبه در المصنّف، عبد بن حميد، ابن منذر در تفسيرش، ابو بكر ابن انبارى در كتاب مصاحف، ابو الشيخ در العظمه و ابو نعيم در الحليه از چند طريق، از مجاهد [و

[١] . خصال، ص ٢٦٣، وى افزوده است:« و شيطان دو بار[ از شادى‌]، باد در بينى كشيد: هنگامى كه آدم از درخت خورد و هنگامى كه از بهشت فرود آمد.»؛ عياشى، ص ٣٤. با اين افزوده:« و دو بار، باد در بينى كشيد: هنگامى كه آدم از درخت خورد و زمانى كه آدم به زمين فرود آمد.»

[٢] . عياشى، ج ١، ص ٣٤.

[٣] . الدرّ، ج ١، ص ١١؛ المصنّف، ج ٧، ص ١٨٥؛ الاوسط، ج ٥، ص ١٠٠؛ مجمع الزوائد، ج ٦، ص ٣١١. هيثمى گويد:« طبرانى آن را در الاوسط، هم‌چون حديث مرفوع روايت كرده و رجال آن، رجال حديث صحيح است.»