تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٣٢٦ - چگونگى عرضه بر كتاب خدا

شيخ مفيد از بين اين اخبار، روايات ذيل را ياد كرده است:

[م/ ٢٩] از ابو الحسن ثالث، على بن محمد بن على بن موسى الرضا عليه السلام درباره افعال بندگان پرسيده‌شد كه آيا مخلوق خداى‌تعالى است. حضرت فرمود: «اگر خدا خالق آن بود، از آن بيزارى نمى‌جست؛ كه خداى سبحان فرمود: «أَنَّ اللَّهَ بَرِي‌ءٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ وَ رَسُولُهُ»[١]؛ (خدا و پيامبرش از مشركان بيزارند.) مقصود خداوند بيزارى از آفرينش ذات آنان نيست. بلكه خدا از شرك و زشتى‌هايشان برائت مى‌جويد.»

[م/ ٣٠] هم‌چنين در گفت و گوى ابو حنيفه با امام ابو الحسن موسى بن جعفر عليه السلام گزارش شده است كه وى از امام درباره افعال بندگان پرسيد كه مستند به چه كسى است. امام عليه السلام با دليلى عقلى و حصر كننده، پاسخ داد. «افعال مستند به بندگان مى‌باشد؛ زيرا ثواب و عقاب بديشان اختصاص مى‌يابد.»[٢]

ردّ اعتقاد شيخ صدوق به جهت مبتنى ساختن عقيده‌اش بر خبرى ضعيف و مخالف قرآن است؛ چنان كه امام هادى عليه السلام فرمود: شرك و زشتى‌ها را اگر خداى تعالى انجام داده بود، به صراحت در قرآن از آن بيزارى نمى‌جُست. افزون بر آن، چنين باورى با برهان عقل نمى‌سازد؛ چه، عقل سرزنش را صرفاً متوجه انجام‌دهنده كار زشت مى‌داند و نه ديگرى.

هم‌چنين شيخ مفيد بر ضعف صدوق در ارزيابى روايات و تشخيص سره از

[١] . توبه( ٩) ٣.

[٢] . تصحيح الاعتقاد، ص ٤٣ و ٤٤( مصنفات شيخ مفيد، ج ٥). اين حديث را مشايخ در بيشتر كتاب‌هايشان روايت كرده‌اند. بنگريد به بحار الانوار، ج ١٠، ص. ٢٤٧