تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٣١٧ - نقد آثار بر كرسى ارزيابى

قرآن و موافق سنت مى‌گوييم؛ ما از خدا و رسولش باز مى‌گوييم و نمى‌گوييم: فلانى و فلانى گفتند؛ تا سخنانمان متناقض نمايد. سخن آخر ما چونان سخن نخست ما و سخن نخست ما تأييد كننده سخن آخرمان است. اگر كسى براى شما خلاف آن را بازگفت، به خودش برگردانيد و بگوييد: تو به آن‌چه آورده‌اى، داناترى. همراه هر سخن ما حقيقتى است و بر آن نورى، پس سخنى كه حقيقتى همراه آن و نورى بر [گِرد] آن نيست، سخن شيطان مى‌باشد.»[١]

[م/ ١٢] در حديث سماعه از امام ابو الحسن، موسى بن جعفر عليه السلام آمده است كه وى از امام مى‌پرسد: «آيا هر مطلبى در كتاب خدا و سنت پيامبرش وجود دارد؟ آيا شما اين را مى‌گوييد؟» حضرت فرمود: «همه چيز در كتاب خدا و سنت پيامبرش وجود دارد.»[٢]

[م/ ١٣] از ابو جعفر امام باقر عليه السلام نقل شده است: «هرگاه حديثى از ما به شما رسيد و براى آن، شاهدى يا دو شاهد از كتاب خدا يافتيد، آن را بپذيريد؛ وگرنه توقف كنيد، آن گاه آن را به ما برگردانيد تا براى شما آشكار شود.»[٣]

بنابراين نخستين معيار تشخيص حديث قوى از ضعيف، عرضه بر محكمات دين است؛ همانند عرضه متشابهات قرآن بر محكمات آن؛ فرايندى كه نيازمند ورزيدگى و احاطه كامل، پس از يارى خواستن از خداوند بلندمرتبه تواناست.

اما بحث سندى، بحثى حاشيه‌اى و در بسيارى از موارد، ناكارآمد است؛ چرا كه روايات مرسل، فراوان مى‌باشد و شرح حال بسيارى از راويان، مشخص نيست.

افزون بر آن كه امكان دست‌كارى‌هاى پنهانى در سندها، هم‌چون جعل خود متون، وجود دارد؛ بنابراين همواره شيوه عرضه بر محكمات، مناسب‌تر و كارآمدتر است.

[م/ ١٤] امام على بن موسى الرضا عليه السلام فرمود: «همانا در اخبار ما احاديث متشابهى چونان آيات متشابه قرآن و سخنان محكمى بسان آيات محكم قرآن وجود

[١] . رجال كشّى، ج ٢، ص ٤٨٩ و ٤٩٠.

[٢] . كافى، ج ١، ص ٦٢.

[٣] . همان، ج ٢، ص ٢٢٢.