قانون مدنى و فتاواى امام خمينى(با تحقيق جديد) - كيائى، عبد الله - الصفحة ٧١٥

مسأله ٦- اگر شاهد شهادت بدهد و مدعى قسم بخورد و حاكم به واسطه شاهد و قسم حكم نمايد سپس شاهد رجوع نمايد نصف مال را ضامن است. ج ٢ ص ٤٥٣

٢/^^^ ١٣٣٥ يا جواب به قولش: «نمى‌دانم» يا «مال من نمى‌باشد» يا غير اين‌ها.

مسأله ١- اگر مدعى‌عليه بعد از مطالبه جواب از او، ساكت شود، پس اگر به جهت عذرى مانند كرى يا لالى يا نفهميدن زبان يا به خاطر اضطراب و وحشت باشد، حاكم عذر او را با آنچه كه مناسب است برطرف مى‌كند. و اگر سكوت او به جهت عذرى نباشد، بلكه به جهت مشتبه نمودن امر و لجاجت باشد، حاكم او را با لطف و مدارا سپس با تحكم و شدت، امر به جواب دادن مى‌كند، پس اگر بر سكوت اصرار نمود، احوط (وجوبى) آن است كه حاكم به او بگويد: «جواب بده و گرنه تو را نكول‌كننده حساب مى‌كنم»؛ و بهتر است كه سه مرتبه تكرار نمايد، سپس اگر اصرار ورزيد حاكم قسم را بر مدعى ردّ مى‌كند، پس اگر مدعى قسم بخورد حقش ثابت مى‌شود. ج ٢ ص ٤٥٣

مسأله ٢- اگر به جهت عذرى مانند كرى و لالى يا ندانستن زبان سكوت كند، در فهميدن جواب او، به اشاره‌اى كه (مرادش را) بفهماند يا به مترجم توسل پيدا مى‌كند. و مترجم بايد دو نفر عادل باشند و يك عادل كافى نيست. ج ٢ ص ٤٥٣

مسأله ٣- اگر ادعاى عذر نمايد و در تأخير آن مهلت بخواهد حاكم به مقدارى كه مصلحت مى‌بيند به او مهلت مى‌دهد. ج ٢ ص ٤٥٣

مسأله ٤- اگر مدعى‌عليه با قولش: «نمى‌دانم» جواب بدهد، چنانچه مدعى او را تصديق نمايد آيا دعوايش، در صورت نداشتن بيّنه بر دعوى ساقط مى‌شود يا مدعى‌عليه مكلف مى‌شود كه قسم را بر مدعى رد كند، يا حاكم قسم را بر مدعى رد مى‌نمايد كه اگر قسم بخورد حقش ثابت مى‌شود و اگر نكول كند ساقط مى‌گردد، يا دعوى توقف پيدا مى‌كند و مدعى بر ادعايش باقى مى‌ماند تا اين‌كه يا اقامه بيّنه نمايد يا دعواى مدعى‌عليه را انكار كند؟ چند وجه است كه وجيه‌ترين آن‌ها آخرى است. و اگر مدعى او را در اين فرض تصديق نكند و ادعا كند كه او مى‌داند كه من صاحب حقّم، پس براى مدعى‌عليه، عليه مدعى قسم است؛ بنابراين اگر مدعى‌عليه قسم خورد دعواى‌