هؤُلاءِ الَّذِينَ‌ اينگروه يعنى ضعفا و اتباع ما آنانند كه‌ أَغْوَيْنا گمراه كرديم ايشان را حذف ضمير راجع بموصول جهة ظهور آنست و قوله‌ أَغْوَيْناهُمْ كَما غَوَيْنا استينافست از براى دلالت بر آنكه غوايت ايشان باختيار ايشان بوده و از رؤسا يا شياطين همين وسوسه و تسويل واقع شده و در كلام چيزى مقدر است و تقدير اينكه (فاغويناهم بما غوينا فغوا باختيارهم غيا مثل ما غوينا) يعنى رؤسا و شياطين گويند كه گمراه ساختيم ايشان را پس گمراه شدند باختيار خود گمراه شدنى هم چنان كه گمراه بوديم ما و ادله عقليه و نصايح رسل و كتب منزله را كه مشحون بود بوعد و وعيد و مواعظ و زواجر و صارف ايشان از كفر و داعى ايشان بايمان قطع نظر كردند و بمجرد وسوسه و خواندن ما ايشان را بضلالت و غوايت تابع ما شدند باختيار خود و نضيره ما حكاء اللَّه عن الشيطان ان اللَّه وعدكم وعد الحق و وعدتكم فاخلفتم و ما كان لى عليكم من سلطان الا ان دعوتكم فاستجبتم لى فلا تلومونى و لوموا انفسكم و بدانكه ميتواند بود كه الذين صفة هؤلاء باشد و اغويناهم خبر هؤلاء و اين موجب حمل شيئى بر نفس شيئى نمى‌شود زيرا كه بنا بر اين خبر آن مفيد امريست كه زايد بر صفة است و اگر چه آن امر فضله است كه آن كما غوينا است لكن از لوازم آنست يعنى آنان گروهى‌اند كه گمراه گردانيديم و اغواى ايشان نموديم پس غاوى شدند باختيار خود مانند ما كه متصفيم بغوايت و ضلالت‌ تَبَرَّأْنا إِلَيْكَ‌ اكنون بيزارى كرديم بسوى تو از ايشان و از آنچه ايشان اختيار آن كردند بر وفق هواى خود از كفر و طغيان اينكلام براى تقدير جمله متقدمه است و لهذا از حرف عطف خاليست و مثل اينست قوله‌ ما كانُوا نبودند ايشان بحسب واقع‌ إِيَّانا يَعْبُدُونَ‌ ما را پرستنده باشند بلكه پرستش اهواء فاسده و آراء باطله خود ميكردند چه بر حسب شهوات و متمنيات نفسانى خود تبعيت ما اختيار كرده بودند باكراه و اجبار ما ايشان را و ما را بر طريق محبت و استحقاق پرستش نمى كردند و نزد بعضى اين سخن رؤساى كفره است كه گفتند اتباع ما بحسب حقيقة پرستش ما نميكردند بلكه شياطين عبادت ما را در نظر ايشان مزين و آراسته گردانيدند و بجهة اين ما را پرستش كردند و گفته‌اند كه ما مصدريه است متصل به تبرأنا يعنى بيزار شديم از پرستش ايشان ما را وَ قِيلَ ادْعُوا و گويند كافران را كه بخوانيد شُرَكاءَكُمْ‌ انبازان خود را اضافه شركا بايشان نه بخدا بجهت امتناع شريكست مر خداى را در نفس الامر و دعوى شركت ايشان مر خداى را يعنى بخوانيد آنان را كه شريك ما ميساختند از بتان و غير آن تا عذاب از شما دفع كنند فَدَعَوْهُمْ‌ پس بخوانيد ايشان را از