تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٤٧٥ - سوره الصافات(٣٧) آيات ٨٠ تا ٨٩
كه ظرف متعلق بمشايعت است كه در ضمن من شيعته است يعنى مشايعت ابراهيم بنوح در آن وقت بود كه آمد بپروردگار خود بعضى تصديق او نمود و از سر يقين گرويد باو بِقَلْبٍ سَلِيمٍ بدلى خالص از شايبه شرك و پاك از جميع معاصى و غل و غش امام جعفر صادق عليه السّلام فرمود كه سالم از جميع ما سوى دور است از عوايق دنيا و علايق عقبى يعنى ابراهيم خليل روى آور بدرگاه حضرت جليل با دلى از جميع تعلقات كونين وارسته و از محبت دارين پرداخته إِذْ قالَ اين بدل است از اذا جاء يعنى ياد كن ابراهيم را كه چون گفت لِأَبِيهِ مر پدر خود را و ميتواند بود كه ظرف جاء باشد يا ظرف سليم يعنى آمد ابراهيم و توجه نمود بپروردگار خود در وقتى كه گفت مر پدر خود را يا روى آورد بخدا با دلى سليم و خالص در حينى كه از روى تهجين و تقريع مر پدر خود را گفت يعنى اذر كه عم او بود در تربيت قايم مقام پدر وَ قَوْمِهِ و مر گروه خود را وقتى كه ايشان را ديد بعبادت اصنام اهتمام مينمايند ما ذا تَعْبُدُونَ اين چه چيز است كه مى پرستيد أَ إِفْكاً آيا بجهت كذب آلِهَةً خدايان را يعنى بتانى را كه بزعم شما خدايانند دُونَ اللَّهِ بجز خداى بحق تُرِيدُونَ اراده مينمائيد و مراد خود را از ايشان مىجوئيد بدانكه افكا مفعول له است و آلهة مفعول به است بر حذف مضاف و تقدير كلام آنست كه أ تريدون عباده آلهة من دون اللَّه افكا يعنى آيا اراده كردهايد پرستش بتان را جز از خدا بحق بجهت دروغ و بهتان و تقديم مفعول به بجهت عنايت است و تقديم مفعول له بجهت اهميت آنست نزد ابراهيم عليه السّلام چه مبنى امر ايشان بر افك بوده و ميتواند بود كه افكا مفعول به باشد و آلهة بدل او يا مفسر او احتمال حال نيز دارد و تقديم كلام اينكه أ تريدون من دون اللَّه افكين يعنى آيا اراده پرستش بتان ميكنيد در حالتى كه دروغ گويايند در دعوى الوهيت ايشان فَما ظَنُّكُمْ پس گمان شما چيست بِرَبِّ الْعالَمِينَ بپروردگار عالميان يعنى چون كه سزاوار عبادت اوست نه غير او زيرا كه كسى كه آفريدگار عالميان باشد مستحق آنست كه او را پرستش كنند نه غير او را پس چيست مظنه شما كه ترك پرستش مستحق عبادت كرده به پرستش بتان اقدام مينمائيد يا ايشان را شريك او ميسازيد آيا از عذاب او ايمنيد و هيچ انديشه نميكنيد از آنكه كسى كه شما را آفريده باشد و شما او را گذاشته غير او را پرستش كنيد او شما را معذب سازد آيا چگونه است گمان بپروردگارى كه شما را تربيت ميكند و روزى را بشما مىرساند و شما روزى او را ميخوريد و بعبادت غير او اشتغال مىنمائيد و هيچ از عقاب او باك نمىداريد يا آنكه پروردگار خود را بر چه صفت و از چه جنس گمان ميبريد