تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ١٧٧ - سوره الروم(٣٠) آيات ٣٠ تا ٣٩
استقامت نما و يا عمل خود را خالص گردان براى خدا حَنِيفاً در حالتى كه مايل باشى از همه اديان بدين اسلام و غير ملتفت بدين ديگر اين تمثليست براى اخلاص و استقبال بر دين اسلام و اهتمام نمودن بآنچه هر كه بچيزى اهتمام مينمايد عقد طرف خود و تشديد نظر خود مينمايد بسوى آن و تقديم وجه خود مى كند بر آن و به اين وجه روى مىآرد بر آن خلاصه معنى مراد آنست كه ملازم و متابع دين خدا باش كه جاده اسلامست و بر است و چپ التفات مكن و از آن ميل منما مخاطب حضرت رسالتست و مراد جميع مكلفانند و نكته در وجه خطاب برسول تعظيم و تفخيم او است چه او مهتر و بهتر و پيشواى امتست و ديگر امر باو موجب امر او است بامت يعنى بايد كه همه بندگان بر دين اسلام ثابت قدم شوند و بر استقامت مداومت نمايند و به هيچ وجه از آن روى نگردانند و در مجمع گفته كه تسميه دين و عمل خالص بوجه بجهة آنست كه وجه آن چيزيست كه متوجه آن شوند و دين و عمل نيز آن چيزيست كه كه انسان توجه بآن مينمايد بجهة تشديد و اقامت آن و قوله فِطْرَتَ اللَّهِ منصوبست بر بر اغراء اى الزموا فطرة اللَّه و يا عليكم فطرة اللَّه يعنى ملازم شويد خلقت خداى را كه دين اسلامست يعنى پيروى كنيد دين درست و راست را كه دين اسلامست و اين در معنى فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ الْقَيِّمِ است پس بحسب حقيقت بدل وجهك باشد و يا مصدر فعليست كه ما بعد آن دالست بر آن اعنى قوله الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها اى فطرة اللَّه الفطرة التي فطر الناس عليها يعنى آفريد خدا آفريدن ملتى كه خلق فرموده مردمان را بر آن و در انوار گفته كه فطرة خدا عبارتست از قبول بندگان طريق حق را و تمكن ايشان از ادراك آن و يا ملت اسلام چه اگر تخليه مردمان كنند و واگذارند ايشان را بآنچه بر آن مخلوق شدهاند به اين معنى كه شيطان اغواى ايشان نكند هر آينه آن چيز تاديه ايشان نمايد بملت اسلام و گويند مراد به اين عهد مأخوذ است از آدم و ذريه او در روز ميثاق در كريمه أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ قالُوا بَلى پس مراد آنست كه ملازم آن عهد باشيد كه بر آن مفطور شدهايد ابو هريره از رسول (ص) روايت كرده كه
كل مولود يولد على الفطرة فابواه يهودانه و يمجسانه و ينصرانه كما ينتج البهيمة هل تحسون فيها من جذعا
يعنى هر مولودى و فرزندى بر فطرة اسلام متولد شود پس پدر و مادر او را يهود و گبر و ترسا ميگردانند چنان كه بهيمه كه از مادر وجود ميآيد گوش وى بريده نيست آن را گوش بريده ميگردانند و اسود ابن سريع روايت كند كه با رسول خدا (ص) غزا ميكردم جمعى از ما از كودكان اهل شرك را ميكشتند رسول (ص) منع ايشان فرمود و ميگفت اينها بىگناهند گفتند يا رسول اللَّه اينها مشرك زادهاند فرمود كه
و الذى نفسى بيده ما من مولود الا يولد على الفطرة فما يزال عليها حتى تبين عنه لسانه