وَ لا تُجادِلُوا و جدال مكنيد و منازعت منمائيد أَهْلَ الْكِتابِ‌ با اهل كتاب يعنى نصارى و يهود إِلَّا بِالَّتِي هِيَ‌ مگر بخصلتى كه آن‌ أَحْسَنُ‌ نيكوتر است مراد آنست كه از روى لطف و رفق محاجه نمائيد با ايشان تا ايمان آرند و نزد بعضى مراد از اهل كتاب اهل معاهده و جزيه‌اند يعنى خشونت ايشان را بخوش خويى مقابله كنيد و غضب ايشان بحلم و مشاغبه را بنصح و نزد مجاهد اين آيه منسوخست بآية السيف زيرا كه هيچ مجادله اشد از مقاتله نيست و جواب از اين آنست كه مقاتله آخر دوا است يعنى قبل از زمان مقاتله خشونت ايشان را بلين مقابله نمائيد چه اول دعوت ميبايد كرد ايشان را بحجت گرفتن و يا راه حق خواندن و بعد از عدم قبول قتال كردن و مجادله بر وجه احسن بجهت آنست كه تا بايمان نزديك شوند و اصل جدل قتلست يعنى باز گردانيدن خصمان از مذهبش بطريق محاجه و در اين آيه دلالتست بر وجوب دعوت بخدا بر احسن وجوه و اطيب آن و استعمال قول جميل در نتيجه بر آيات و حجج و گويند مراد نصارى اهل نجرانند كه حقتعالى اهل ايمان را امر نموده بمجادله ايشان بر وجه احسن‌ إِلَّا الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ‌ مگر آنان كه ستم كردند از ايشان يعنى ابتدا بقتال كردند پس شما نيز در مقابله آن مقاتله كنيد چه لطف و مدارا بايشان فايده نميدهد و يا كسانى كه عهد بشكستند و يا جزيه باز گرفتند و گفته‌اند كه ظالمان از اهل كتاب آنهااند كه اثبات ولد ميكنند مر خداى را و گويند يَدُ اللَّهِ مَغْلُولَةٌ و يا آنان كه افراط كردند در اعتداد و عناد و كتمان نعت پيغمبر كردند و يا در ايذاء آن حضرت كوشيدند و بعد از آن بيان خصلت احسن ميكند بقوله‌ وَ قُولُوا و بگوئيد بايشان كه بصدق تمام‌ آمَنَّا ايمان آورده‌ايم‌ بِالَّذِي أُنْزِلَ‌ بآن چيزى كه فرستاده شده است‌ إِلَيْنا بسوى ما يعنى قرآن‌ وَ أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ‌ و آن چيزى كه فرستاده شده است بشما يعنى تورية و انجيل و زبور وَ إِلهُنا و خداى ما وَ إِلهُكُمْ‌ و خداى شما واحِدٌ يكيست‌ وَ نَحْنُ لَهُ‌ و ما مر خداى خود را مُسْلِمُونَ‌ گردن نهادگانيم و مخلصان و موحدان اين تعريضيست بآنكه ايشان اتخاذ ارباب مى‌كنند از احبار و رهبان از ابو سلمه روايتست كه يهودان تورية ميخواندند بعبرانى و تفسير مى‌كردند بعربى براى مسلمانان پيغمبر (ص) فرمود كه‌

لا تصدقوا اهل الكتاب و لا تكذبوهم و قولوا آمنا باللَّه و برسله فان قالوا باطلا لم تصدقوهم و ان قالوا حقا لم تكذبوهم‌

يعنى تصديق و تكذيب مكنيد اهل كتاب را و بگوئيد