إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤٣٢ - بيان دوم عقل

فعل لازم و ضرورى است زيرا حيات انسان بستگى به آن دارد [١] امّا افعالى مانند شرب تتن و دعاء عند رؤية الهلال، يك فعل ضرورى و لازم نيست.

سؤال: قبل از اينكه شارع براى افعال عادى حكمى بيان كند آيا عقل درباره آنها حكمى دارد؟

جواب- اين مسئله محل اختلاف است بعضى مى‌گويند عقل حكم به اباحه مى‌كند و عده‌اى مى‌گويند حكم آنها از نظر عقل «حظر» و منع است.

شايد علّت ممنوعيّت اين باشد كه اگر حكم به اباحه كنيم (نه منع) اين تصرّف در ملك خداوند متعال است و تصرّف در ملك خدا نياز به اجازه دارد.

بعضى معتقدند براى ما مشخّص نيست كه عقل حكم به «اباحه» يا «ممنوعيّت» مى‌كند لذا مى‌گوئيم در اين موارد قائل به توقّف مى‌شويم. [٢]

بيان استدلال: مستدل مى‌گويد ما يكى از دو قول اخير (منع يا توقّف) را اختيار مى‌كنيم و مى‌گوئيم تا زمانى كه «اباحه» و «برائت» ثابت نشده است عقل مستقلا حكم به ممنوعيّت و احتياط مى‌كند و در محل بحث مى‌گوئيم يكى از افعال غير ضرورى مثلا شرب تتن است و چون ترخيص از طرف شارع ثابت نشده است لذا در مورد اين فعل و هركجا كه حكم الهى مشكوك است بايد احتياط كرد.

اشكال: آيا روايت «حلّ» [٣] و امثال آن دالّ بر ترخيص شرعى نيست؟

جواب: روايت «حلّ» و امثال آن دالّ بر اباحه هستند امّا اخبار دالّ بر وجوب‌

[١]درباره افعال ضرورى بحثى نداريم.

[٢] البتّه در مقام عمل نتيجه توقّف هم احتياط و ممنوعيّت است.

[٣] كل شى‌ء لك حلال ...