إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ١٣٠ - ايراد مصنف بر كلام شيخ اعظم قدس سره

موافقت قطعيّه و مخالفت قطعيّه در علم اجمالى فرقى قائل شويم.

شما- مرحوم شيخ- چرا مى‌فرمائيد علم اجمالى نسبت به مخالفت قطعيّه علّيت تامه دارد؟

لا بد مى‌خواهيد بگوئيد اگر كسى با وجود داشتن علم اجمالى مخالفت قطعيّه كرد، اين جواز مخالفت با حكم واقعى بينشان تضاد هست و كأنّ اجتماع متضادّين قطعى تحقّق پيدا مى‌كند.

يعنى اگر ترك نماز ظهر و ترك نماز جمعه جائز شد، اين جواز ترك هر دو با اين كه يكى از اين دو بحسب واقع قطعا واجب است سازش ندارد.

مرحوم آقاى آخوند مى‌فرمايند ما هم قبول داريم، لكن در موافقت قطعيّه هم ما اجتماع متضادّين احتمالى درست مى‌كنيم چون شما مى‌گوئيد جائز است يكى از آن دو را ترك كرد اكنون كه نماز جمعه را ترك كرديد اگر بحسب واقع واجب بود، چه مى‌كنيد؟

بگوئيد نه، اينجا اجتماع ضدّين احتمالى است نه اجتماع ضدّين قطعى.

جواب مى‌دهيم در اجتماع متضادّين بين قطع و احتمالش فرقى نيست. آيا شما فرقى قائل هستيد بين كسى كه مى‌گويد يقينا «دور» جائز است با كسى كه مى‌گويد احتمالا «دور» جائز است؟

«دور» مستحيل است نمى‌شود يقين به وجود دور پيدا كرد و نمى‌شود احتمال وجود دور را داد اجتماع متضادّين هم همين‌طور است همان‌طور كه قطع به اجتماع ضدّين درست نيست احتمال اجتماع ضدّين هم درست نيست.

در مخالفت قطع، علم به اجتماع ضدّين است (در علم اجمالى) و در موافقت احتماليّه، احتمال اجتماع ضدّين است (در علم اجمالى) و هر دو مستحيل است.

پس در باب علم اجمالى بين موافقت قطعيّه و مخالفت قطعيّه فرقى نيست و از نظر مرحوم آقاى آخوند علم اجمالى تنها عنوان مقتضى را دارد بخلاف علم تفصيلى كه علّت‌