إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٣٧٢ - ادله اعتبار اصل برائت

و قد استدل على ذلك بالأدلة الأربعة:(١).

قسم چهارم شبهات، شبهه تحريميّه موضوعيّه است مثال: مايعى است نمى‌دانيم كه آيا خمر است تا اينكه حرام باشد يا اينكه خلّ است تا در نتيجه حلال باشد و همچنين در شبهات وجوبيّه همين تقسيمات چهارگانه وجود دارد. ١- شبهه وجوبيّه كه منشأ شك، فقدان نص است ٢- شبهه وجوبيّه كه منشأ شك، اجمال نص است ٣- شبهه وجوبيّه كه منشأ شك، تعارض نصين است ٤- شبهه وجوبيّه موضوعيّه.

پس در واقع مى‌توان هشت بحث مستقل را مطرح كرد ولى بحث از شبهه موضوعيّه مربوط به فقه است و اگر گاهى هم در علم اصول درباره‌اش بحث مى‌كنيم على سبيل الاستطراد است و ما هم فعلا در شبهات موضوعيّه بحثى نداريم پس دو قسم از اقسام هشت‌گانه كنار مى‌رود و امّا آن شش قسم را هم مرحوم آقاى آخوند جداگانه و مستقل بحث نمى‌كنند بلكه مى‌فرمايند:

«لو شكّ فى وجوب شى‌ء او حرمته و لم تنهض ...».

اگر شك در وجوب يك شى‌ء يا شك در حرمت شى‌ء ديگر بكنيم و دليلى بر وجود تكليف نداشته باشيم شرعا و عقلا مى‌توانيم محتمل الوجوب را ترك كنيم و محتمل الحرمه را مرتكب شويم با همان تفاصيلى كه بيان كرديم.

عقلا- يعنى دليل عقلى بر برائت داريم و آن قاعده قبح عقاب بلا بيان است.

شرعا- يعنى دليل شرعى و نقلى بر برائت داريم مانند آيات و روايات.

خلاصه: بحث ما در شبهات حكميّه است (اعمّ از شبهه وجوبى يا تحريمى).

ادله اعتبار اصل برائت‌

(١)- براى اعتبار اصل برائت به ادله اربعه استدلال شده است.

مدّعا: هرگاه در تكليف مجهولى شك كنيم آن تكليف برعهده انسان ثابت نمى‌شود يعنى در شبهه وجوبيّه ترك آن جايز است و در شبهه تحريميّه ارتكاب آن‌