إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٥٧ - اقسام تواتر

و لو سلم عمومها لها، فهي مخصصة بالأدلة الآتية على اعتبار الأخبار (١)

و اما عن الروايات، فبأن الاستدلال بها خال عن السداد، فإنها أخبار آحاد(٢).

لا يقال: إنها و إن لم تكن متواترة لفظا و لا معنى، إلا أنها متواترة إجمالا، للعلم الإجمالي بصدور بعضها لا محالة(٣).

[١] (١)و لو سلّم: كه آيات عموم و اطلاق دارد، هم مسائل اعتقادى را شامل مى‌شود و هم مسائلى كه مربوط به خبر واحد است امّا بعد از آنكه ادله حجّيت خبر واحد را اقامه كرديم، با آن ادله عمومات و اطلاقات آيات را تخصيص مى‌زنيم و مقيّد مى‌نمائيم و مى‌گوئيم خبر و مطلبى را كه علم نسبت به آن نداريد پيروى نكنيد مگر اينكه خبر واحد برآن مطلب قائم بشود.

(٢)جواب از روايات: رواياتى را كه شما براى عدم حجّيّت خبر واحد به آن‌ها استدلال كرديد اخبار آحاد هستند. اگر خبر واحد حجّيّت ندارد براى شما هم قابليّت براى استدلال را ندارد چگونه شما به وسيله خبر واحد بر عدم حجّيّت خبر واحد استدلال مى‌كنيد؟

(٣)گفته شده است: رواياتى را كه ما به آن‌ها استدلال مى‌كنيم متواتر اجمالى هستند ما ابتدا انواع تواتر را توضيح مى‌دهيم تا بعد دنباله جواب قائلين به عدم حجّيّت خبر واحد را ادامه دهيم.

اقسام تواتر

الف- تواتر لفظى- عبارتست از اينكه يك عبارت را بدون كم و زياد مثلا صدها نفر نقل كنند به‌نحوى‌كه عادة تبانى بر كذب از طرف آن‌ها ممتنع باشد كه براى انسان قطع به صدور آن روايت پيدا مى‌شود.

مثلا معتقديم حديث ثقلين متواتر لفظى است پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله در ساعات آخر عمرشان فرمودند: انّى تارك فيكم الثقلين كتاب اللّه و عترتى ....

ب- تواتر معنوى- الفاظى را كه نقل كرده‌اند مختلف است لكن مفاد و معناى‌