إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٣٧٥ - كيفيت استدلال به آيه

ما (منكرين برائت) ملازمه را قبول دارد و مى‌گويد اگر استحقاق عقوبت بود بدنبال آن فعليّت عقوبت هم هست يعنى اگر استحقاق عقوبت بود به دنبالش عقوبت و عذاب هم هست لذا استدلال ما در برابر آنها كامل است و مى‌گوئيم:

آيه نفى فعليّت مى‌كند و شما هم مى‌گوئيد بين استحقاق و فعليّت ملازمه هست پس معناى نفى فعليّت عذاب، نفى استحقاق عذاب است مصنّف مى‌فرمايند: اگر ما بپذيريم كه خصم ما معترف به ملازمه بين استحقاق عقوبت و فعليّت هست باز هم به دو جهت استدلال به آيه درست نيست.

١استدلال به آيه، جنبه جدلى پيدا مى‌كند نه جنبه برهانى در جنبه برهانى دليل مبتنى بر مبنائى است كه هم مستدل و هم خصم مى‌پذيرند امّا اگر دليل، مبتنى بر يك مبناى فاسدى شد كه خود مستدل، آن مبنا را قبول ندارد امّا خصم، آن را پذيرفته است اين جنبه برهانى ندارد بلكه عنوان جدل و اقناع خصم را پيدا مى‌كند.

٢اصلا خصم ما و منكرين برائت چنين اعترافى نكرده و نمى‌توانند چنين اعترافى بكنند.

سؤال: چرا خصم نمى‌تواند قائل به ملازمه بين استحقاق عذاب شود؟

جواب: اگر كسى حرام مسلّمى را مرتكب شد نهايت چيزى كه مى‌توانيم بگوئيم اين است كه او مستحق عذاب است امّا نمى‌توانيم بگوئيم او حتما عذاب مى‌شود چون ممكن است خداوند او را ببخشد يعنى در گناهان مسلّم بين استحقاق و عقوبت ملازمه نيست امّا آيا مى‌توانيم بگوئيم در مشتبهات ملازمه هست؟

مثال: اگر كسى شرب خمر نمود استحقاق عقوبت پيدا مى‌كند ولى نمى‌توانيم بگوييم كه او حتما گرفتار عذاب مى‌شود امّا اگر كسى فرضا شرب تتن (مشكوك الحرمه) نمود ما نمى‌توانيم بگوييم حتما گرفتار عقوبت مى‌شود؟ خير.

آيا اهميّت شرب تتن مشكوك الحرمه بيشتر از شرب خمر مسلّم الحرمه است؟

خير.