إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٣٤٢ - سومين دليل بر حجيت مطلق ظن

مشتبه يك عنوان عامّى است، يعنى در ناحيه وجوب، احتمال وجوب و در مورد حرمت، احتمال حرمت مى‌دهيم كه اين احتمال، گاهى به صورت مظنّه (مثلا احتمال هفتاد درصد) و گاهى بصورت شك، يعنى احتمال متساوى الطرفين است و گاهى به صورت وهم (مثلا احتمال ده درصدى) مى‌باشد.

بيان استدلال: ما وقتى مشتبهات را ملاحظه مى‌كنيم يقين پيدا مى‌كنيم كه بين مشتبهات وجوبيّه، تعدادى واجب واقعى مسلّم وجود دارد كه ما نمى‌توانيم آنها را معيّن كنيم و در بين مشتبهات تحريميّه نيز تعدادى حرام واقعى و مسلّم هست كه ما نمى‌توانيم آنها را مشخّص نمائيم‌ [١] زيرا ما يقين داريم كه وجوب و حرمت محدود به مقطوع الوجوب و مقطوع الحرمه نيست بلكه تعداد اين دو كم است.

لازمه اين يقين و علم اجمالى چيست؟

لازمه‌اش اين است كه ما در تمام مشتبهات احتياط كنيم يعنى: مظنون الوجوب، مشكوك الوجوب و موهوم الوجوب را اتيان كنيم و از مظنون الحرمه و مشكوك الحرمه و موهوم الحرمه اجتناب نمائيم‌ [٢].

لكن قاعده نفى عسر و حرج با اين احتياط معارض است زيرا قاعده نفى عسر و حرج مى‌گويد اين نحو احتياط، باعث مشقّت و عسر شديد است لذا احتياط تام واجب نيست.

راه حلّ مشكل چيست؟

[١]يعنى احتمال وجوب در يك فعل و احتمال حرمت در شى‌ء ديگر.

[٢]اين نحو احتياط به احتياط تام موسوم است.