إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ١٦٨ - روش شيخ اعظم در جمع بين حكم ظاهرى و واقعى

زيرا فرق بين مرحله انشا و مرحله فعليّت، اين است كه در مرحله انشا فقط مرحله جعل و تصويب قانون است امّا مرحله فعليّت مرحله اجراء قانون و عمل به قانون است.

مثال- اگر كسى نسبت به احكام و قوانينى كه در مجلس شوراى اسلامى تصويب مى‌شود اطّلاع پيدا كرد، آيا لازم است طبق آن عمل كند؟

خير، وقتى آن قوانين براى اجرا در اختيار قوّه مجريّه گذاشته شد وجوب متابعت دارد.

احكام الهى هم در مرحله انشا لزوم متابعت و موافقت ندارند.

بعد از ذكر اين مقدّمه، اشكالى را كه به مرحوم شيخ كرده‌اند بيان مى‌كنيم كه: فرض كنيد خبر واحد معتبر زراره دلالت مى‌كند كه مثلا حكم ظاهرى نماز جمعه وجوب است و فرض هم نمائيد كه حكم واقعى نماز جمعه هم وجوب است (البته در مسئله جمع بين حكم ظاهرى و واقعى هم اجتماع حكمين متماثلين و هم اجتماع حكمين متضادّين، هر دو مورد اشكال است) اينجا مرحوم شيخ مى‌فرمايند، در مورد قيام اماره، حكم واقعى نماز جمعه در مرحله انشا باقى است و به مرحله فعليّت نرسيده است.

اشكال، اين است كه مقام انشا كه وجوب متابعت ندارد الآن كه خبر واحد دلالت بر وجوب نماز جمعه مى‌كند چه چيز گريبان مكلّف را مى‌گيرد؟ چه چيز مكلّف را الزام مى‌كند كه نماز جمعه را اتيان نمايد؟

مكلّف نمى‌داند كه حكم واقعى نماز جمعه وجوب است. اگر مى‌دانست به سراغ اماره و خبر واحد نمى‌رفت.

پس با قيام خبر واحد، علمى نسبت به حكم واقعى نيست پس هيچ ملزم و معرّفى براى اتيان نماز جمعه وجود ندارد با اينكه روايت صحيحه زراره دلالت بر وجوب مى‌كند.