إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤٠٣ - مرسله صدوق

«بيان» است.

آيا لازم است بيان و برهان حتما نقلى باشد؟

خير- اگر بيان و برهان عقلى هم باشد كافى است كما اينكه عقل حكم مى‌كند كه ظلم قبيح است و با وجود حكم عقل به قبح ظلم ديگر قاعده قبح عقاب بلا بيان در اين مورد جارى نيست.

خلاصه: اگر بيان نقلى يا عقلى وجود داشته باشد ديگر قاعده قبح عقاب بلا بيان جارى نمى‌شود.

در ما نحن فيه مى‌گوئيم در شرب تتن بايد احتياط كرد زيرا عقل مى‌گويد دفع ضرر محتمل واجب است. چرا شما قاعده دفع ضرر محتمل را پياده نمى‌كنيد و مى‌گوئيد عقاب بلا بيان قبيح است.

لذا اصل اين اشكال چنين است كه:

١چرا به قاعده قبح عقاب بلا بيان مراجعه مى‌كنيد نه به قاعده دفع ضرر محتمل؟

٢قاعده دفع ضرر محتمل نسبت به قاعده قبح عقاب بلا بيان تقدّم دارد، زيرا قاعده دفع ضرر محتمل عنوان و سمت «بيانى» دارد و با وجود اين عقل به قبح عقاب بلا بيان حكم نمى‌كند.

جواب: مصنّف مى‌فرمايند مقصود از كلمه «ضرر» در قاعده دفع ضرر محتمل چيست؟

اگر مراد عقوبت است ما يك جواب به شما مى‌دهيم، و اگر مقصود غير عقوبت باشد، پاسخ ديگرى را براى شما بيان مى‌كنيم.

بيان ذلك: چنانچه مقصود شما از دفع ضرر محتمل اين است كه دفع عقوبت محتمل، واجب است پس در حقيقت يك موضوع و يك حكم داريم: