إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٦٤ - كلام شيخ اعظم

بگير و مواظب او باش. امّا اگر امير سوار بر مركب نشد، ديگر ركابى وجود ندارد كه تو آن را بگيرى.

كلام شيخ اعظم‌ [١]

مرحوم آقاى آخوند در متن كتاب به بيان فوق اشاره مى‌كنند.

مرحوم شيخ، در منطوق آيه نبأ، موضوع را طورى فرض كرده‌اند كه در جانب مفهوم به مشكل برخورد نموده‌اند كه اين قضيّه شرطيّه (در آيه نبأ): سيقت لبيان تحقّق الموضوع و مفهوم ندارد، و يا اگر مفهومى داشته باشد مفهوم آن قضيّه سالبه بانتفاء موضوع است.

مرحوم شيخ در اين آيه، موضوع را «خبر فاسق» دانسته است و حكم را «وجوب تبيّن از خبر فاسق» مى‌داند (شرط هم مجى‌ء خبر مى‌باشد).

يعنى اگر فرد فاسقى خبرى براى شما آورد درباره آن خبر تحقيق كنيد در نتيجه، مفهوم آيه نبأ چنين مى‌شود:

اگر فرد فاسقى خبرى براى شما نياورد درباره آن تحقيق نكنيد.

خوب اگر فاسقى خبرى براى شما نياورد ديگر موضوع محقّق نيست و اصلا خبرى وجود ندارد كه درباره آن تحقيق كنيد و اين نظير قضيّه (ان ركب الأمير فخذ ركابه) و (ان رزقت ولدا فاختنه) مى‌باشد.

لذا مرحوم شيخ مى‌فرمايند اين قضيّه شرطيّه «سيقت لبيان تحقّق الموضوع» و مفهوم ندارد و اگر مفهوم هم داشته باشد، مفهوم آن يك، قضيّه سالبه بانتفاء موضوع است.

[١]ر. ك: فرائد الاصول/ ٧٢.