إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤٣٧ - امر اول

بقي أمور مهمة لا بأس بالإشارة إليها: الأوّل: إنه انّما لا تجري أصالة البراءة شرعا و عقلا فيما لم يكن هناك أصل موضوعي مطلقا و لو كان موافقا لها، فإنه معه لا مجال لها اصلا، لوروده عليها كما يأتي تحقيقه(١).

مورد اعتنا نيست.

احتمال ضررش مورد اعتنا و توجّه عقلا نيست بعلاوه ما قاعده لزوم دفع ضرر محتمل را از باب مماشات از شما پذيرفتيم زيرا احتمال (ضرر) اگر مربوط به عقوبت اخروى نباشد واجب الدّفع نيست و قبلا بيان كرديم كه اصلا عقل در مواردى نسبت به ضرر دنيوى ترغيب مى‌كند و ...

تا اينجا ادله سه‌گانه اخباريين بر وجوب احتياط را ذكر كرده و پاسخ آنها را بيان نموديم.

خلاصه مباحثى كه در اصل برائت داشتيم:

در شبهات حكميّه (اعمّ از شبهه وجوبى يا تحريمى) مى‌توان به برائت شرعى و عقلى تمسّك نمود البتّه در شبهات موضوعيّه هم مى‌توان به اصل برائت تمسّك نمود ولى قبلا بيان كرديم كه بحث درباره شبهات موضوعيّه مربوط به علم فقه است و گاهى على سبيل الاستطراد در علم اصول درباره‌اش بحث مى‌كنند.

تذكّر چند امر مهم و ضرورى‌

امر اوّل‌

(١)- برائت شرعى و عقلى‌ [١] در موردى جارى مى‌شود كه در مرتبه مقدّم برآن يك اصل موضوعى و حاكم جريان پيدا نكند.

اگر در رتبه متقدّم بر اصالة البراءة، يك اصل موضوعى (مخالف يا حتّى موافق با

[١]معمولا اصالة الاباحة به برائت شرعى، و اصالة البراءة به برائت عقلى اطلاق مى‌شود.