إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ١٦٢ - جواب از اشكال سوم

اكنون خصوصيّات احكام مفاد امارات (مانند خبر واحد) را بگوئيم.

فرض كنيد حكم واقعى نماز جمعه حرمت است ولى خبر واحد قائم شد كه نماز جمعه واجب است اين حكم مفاد خبر واحد اسمش حكم حقيقى و واقعى نيست بلكه اسمش حكم طريقى مى‌باشد و خصوصيّاتش اين است كه:

در حكم طريقى مصلحت در نفس انشاء حكم است و اصلا كارى به متعلّق خود (نماز جمعه) ندارد كه آيا در آن مصلحت يا مفسده است يعنى حكم طريقى تابع مصلحتى است كه در خود حكم وجود دارد.

بعلاوه اين حكم توخالى هم هست به اين معنا كه اگر مطابق واقع بود كه همان واقع است كه به اين صورت در آمده است و اگر مخالف واقع باشد فقط براى مكلّف يك عذر هست به‌نحوى‌كه اگر مخالفتى تحقّق پيدا كرد، ملاك در موافقت و مخالفت همان واقع مى‌باشد نه اينكه ملاك موافقت و مخالفت، اين حكم طريقى باشد.

پس وجوب نماز جمعه اگر با حرمت واقعى مقايسه شود آن حرمت واقعى تابع مفسده ملزمه است امّا همين وجوب نماز جمعه تابع يك مصلحتى است كه در خود حكم بوجوب نماز جمعه است و كارى به مصلحت و مفسده ندارد كه اگر مطابق واقع بود همان واقع را براى مكلّف منجّز مى‌كند و اگر مخالف با واقع بود مكلّف معذور است بدون اين كه بر خود اين حكم ثواب يا عقابى مترتّب شود.

اگر ما دو حكم اين‌چنينى براى شما درست كرديم. آيا در اين صورت وجوب نماز جمعه (مفاد خبر واحد) با آن حرمت واقعيّه و لوح محفوظى منافات دارد؟.

آيا اجتماع حكمين متضادّين است؟

آيا اجتماع اراده و كراهت است؟

حكم طريقى كه تابع مصلحت يا مفسده در متعلّق نيست بلكه حكم طريقى هميشه تابع مصلحت در جعل خودش هست (مثلا بخاطر تسهيل امر بر مكلّفين).